Ngā Ture Arb-Med
He āhuatanga nui o te ao arumoni me te ao ture te whakataunga o ngā tautohe mā te whakatau tautohe me te takawaenga.
He tukanga whakatau tautohe ranu a Arb-Med e whakakotahi ana i ngā painga o te whakatau tautohe me te takawaenga, tae atu ki: te tere, te ngāwari o ngā tukanga, te noho muna, te whiriwhiri i te kaiwhakatau, te ngāwari o te urunga atu ki te taraipiunara, te haere tonu, te whakamutunga, me te whakamana i te putanga.
Ko te whāinga matua o Arb-Med ko te whiriwhiringa me te whakataunga o te tautohe i runga i te ngākau pono me te whai whakaaro o ngā rōpū, me te āwhina tuatahi me te whai huatanga o ngā mana kohikohi mōhiohio a te Taraipiunara Whakatau Take, i roto i te horopaki o tētahi tukanga whakatau take whaimana ka tīmata anō mēnā kāore te whakatau take e angitu i muri mai.
Ki te kore e tutuki he whakataunga katoa i roto i te takawaenga, kua whakamōhiotia te kaiwhakatau tautohe e mahi ana hei takawaenga mō ngā take e tautohetia ana me ngā meka o te keehi ka taea te kawe ki roto i te takawaenga, me te penapena pea i te wā me te utu mō ngā rōpū.
Kua whakawhanakehia e te Building Disputes Tribunal ( BDT ) ngā Ture Arb-Med ( Ngā Ture ) hei whakatau i ngā tautohe arumoni he pakari, he tino pono, engari he auaha i roto i tā rātou huarahi arumoni noa ki te wero o te whakakotahi i te whakatau tautohe me te takawaenga i roto i te tukanga kotahi e whakarite ana kia mau tonu ngā mātāpono o te tika tūturu, kia puta ai he whakatau tika, whakamutunga, me te here.
Kei roto i ngā Ture he anga me ngā whakaritenga taipitopito hei whakarite i te whakataunga whai hua me te whai hua o ngā tautohe arumoni. Ko te whāinga o ngā Ture he hoatu ki ngā rōpū te whānuitanga o te kōwhiringa me te kaha ki te whakamahi i ngā tikanga whakatau tautohe me te takawaenga e whakahaeretia katoatia ana, he tika, he tere, he whai hua hoki te utu, ā, e whakarato ana i tētahi whakautu hanganga me te taurite ki ngā moni e tautohetia ana me te uaua o ngā take e pā ana.
Kua whakatakotoria ngā Ture i roto i tētahi huarahi kua hangaia hei whakahaere i te māmā o te whakamahinga, ā, ka taea te whakaae ā-tuhi i ngā wā katoa i mua atu, i muri rānei i te ara ake o tētahi tautohe.
Mā ngā Ture Arb-Med a BDT ka taea e BDT te tuku i tētahi ratonga whakatau tautohe ahurei kua whakaritea kia tutuki ai ngā hiahia me ngā whakaritenga a ngā rōpū e uru ana ki ngā tautohe arumoni – ko ngā Ture he mea arotahi ki te whakarite kia whakatauhia ngā tautohe arumoni i roto i te huarahi tūmataiti, whai hua, ngāwari, whai hua te utu, me te tino pono.
WĀHANGA I: NGĀ TURE WHAKAMĀRAMA
1.0 Kupu Whakataki
1.1 Koinei ngā Ture Arb-Med o te Taraipiunara Taupatupatu Hanga Whare ( BDT ) ā, ka taea te kī ko ngā Ture Arb-Med ( Ngā Ture ) o te BDT.
1.2 Mēnā kua tukuna he tautohe ki a BDT mō Arb-Med (ngā kupu rānei e rite ana te tikanga), ka whakahaerehia te Whakataunga me te Whakataunga i runga anō i ēnei Ture (e whakarerekētia ana i ia wā, i ia wā), engari me whakarerekētia e ngā Rōpū mā te tuhituhi.
1.3 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ā-tuhi ka whakahaerehia te tukanga Arb-Med i runga anō i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, ka pā te putanga o ēnei Ture, ngā Ture Whakatau Tautohe BDT , me ngā Ture Whakatautau BDT me te Tikanga Whakatautau (me ngā Ture Whakahaere ) e whai mana ana i te rā e tukuna ai te Tono mō Arb-Med. Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te whakamahi i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, ka kiia kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū ka pā te Rārangi Utu me ngā Whakapaunga BDT mō Arb-Med e whai mana ana i te rā e tukuna ai te Tono mō Arb-Med.
1.4 Me pānuihia ēnei Ture kia rite ki ngā Ture Whakahaere. Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi wāhanga o ngā Ture Whakahaere, ko ēnei Ture ka mana.
1.5 Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga whakahau o te Ture Whakatau Tautohe (te Ture ) e kore e taea e ngā Rōpū te whakakore, ka mana taua whakaritenga whakahau, ā, me pānui ēnei Ture kia rite ki taua ture. Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga kōwhiringa o te Ture e whakaaetia ana ngā Rōpū ki te whakakore, ka mana ēnei Ture, ā, ka waiho hei whakaaetanga kāore e herea e taua ture taupatupatu.
1.6 Nā BDT te mana pupuri o ēnei Ture, ā, mā ngā Rōpū anake, mā ngā Rōpū e whai whakaaro ana rānei, e whakamahi ki Arb-Med e whakahaerehia ana e BDT.
1.7 Ko ngā mahi a BDT i raro i ēnei Ture ka mahia e te Kai-rehita. Me tuku ngā karere katoa ki a BDT ki te Kai-rehita, ā, me tārua ngā karere katoa ki te Taraipiunara Whakatau Take ki te Kai-rehita.
2.0 Ngā Whakamāramatanga
2.1 Ki te kore e hiahiatia tētahi atu mea e te horopaki, i roto i ēnei Ture:
Ko te tono mō ARB-MED he tono, i roto i te puka e whakaputaina ana i ia wā ki te Paetukutuku, kia whakatūria e BDT he Taraipiunara Whakatau Take me te whakahaere i te tukanga Arb-Med i raro i ēnei Ture.
Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he tikanga mō tētahi kaiwhakatau kotahi, mō tētahi rōpū kaiwhakatau rānei kua whakatūria i runga anō i ēnei Ture.
Ko te tikanga o te WHAKATAUTAU he Whakatautatau i whakahaerehia i raro i ēnei Ture.
Ko te tikanga o te ARB-MED ko te tukanga Whakataunga me te Whakataunga ā-Rohe e whakahaerehia ana i raro i ēnei Ture, ko tana whāinga matua ko te whiriwhiri me te whakatau i te tautohe mā te ngākau pono me te whai whakaaro o ngā Rōpū me te āwhina tuatahi me te whai huatanga o ngā mana kohikohi mōhiohio a te Taraipiunara Whakataunga, i roto i te horopaki o tētahi Whakataunga ā-Rohe whaimana ka tīmata anō mēnā kāore te Whakataunga e angitu.
Ko te WHAKATAUNGA ARB-MED he whakaaetanga tuhituhi nā ngā Rōpū ki te tuku ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ngā tautohe katoa, ētahi tautohe rānei kua ara ake, ngā tautohe rānei ka ara ake i waenganui i a rātou e pā ana ki tētahi whanaungatanga ture kua tautuhia, ahakoa he kirimana, he kore rānei.
Ko te WHAKATAU ko tētahi whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take mō te kaupapa o te tautohe me/ranei ngā utu o te Whakatau Take, ā, kei roto ko tētahi whakataunga i waenganui i te kōrero, i waenganui, i te wāhanga, i te whakamutunga, i te tāpiri rānei.
Ko te tikanga o te BUILDING DISPUTES TRIBUNAL ( BDT ) ko Building Disputes Tribunal Limited, he kamupene kua whakatūria i raro i te Companies Act 1993 (nama kamupene 2301888).
Ko te KAITOHU ko te Rōpū e rapu ana i tētahi tono ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ā, kei roto ko tētahi, neke atu rānei o ngā KaiTOHU.
Ko te RĀ TĪMATANGA ko te rā e whakamōhiotia ai e BDT te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū mā te tuku Pānui Whakatūnga i raro i ēnei Ture.
Ko te tikanga o NGĀ WHAKATAU ko ngā whakapaunga tuturu mō te tukanga Arb-Med tae atu ki, engari kāore i te herea ki: te haere, te wāhi noho, ngā kai, ngā tekesi, ngā kaikawe, ngā utu maero waka whaiaro, ngā whakawhitiwhiti kōrero, ngā ratonga hēkeretari me te whakahaere, te utu rūma hui me te rūma whakarongo, ngā ratonga pūrongo whakarongo, ngā ratonga tuhi reo, ngā kaiwhakamāori, ngā kaiwhakamāori, ngā tohutohu tohunga, ngā tohutohu ture rānei, me ētahi atu utu whaitake e pā ana ki te whakahaere i te Whakataunga me te Whakataunga.
Ko te tikanga o te UTU ko ngā utu a BDT e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
Ko te WHAKATAURANGA WĀ poto ko tētahi tikanga tiaki rangitahi (ahakoa he Whakataunga, kāore rānei) i tukuna e te Taraipiunara Whakatau i mua i te whakataunga e pā ana ki te kaupapa o te tautohe. Kei roto i tēnei ko te hoatu pūtāhui mō ngā utu, ā, ka uru atu pea ki te Whakaora Wā Poto.
Ko te TAKAWATE he tikanga mō te Takawaenga e whakahaerehia ana i raro i ēnei Ture.
Ko te KAIWHAKATAEWA ko te kaiwhakatau e whakahaere ana i te Whakataunga i raro i ēnei Ture.
Ko te PĀNUI WHAKATAU he pānui tuhituhi i tukuna e te Kai-rehita e whakaū ana i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take e BDT.
Ko te PĀNUI ARB-MED te tikanga o te pānui tuhituhi e hiahiatia ana kia tukuna e te Kaitono hei tīmata i a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ki te kore ngā Rōpū e haina i te Whakaaetanga Arb-Med i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture.
Ko te WHĀINGA WHAKATAETAE ko te Whāinga Whakataetae o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.2.
Ko te tikanga o te RŌPŪ he Rōpū ki tētahi Whakaaetanga Arb-Med, i ngā wā katoa kāore e uru ana ngā Rōpū katoa ki te Whakaaetanga Arb-Med ki te tukanga Arb-Med, ko te tikanga he Rōpū ki taua tukanga.
Ko te UTU TUATAHI ko te utu e utua ana i runga anō i te wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
Ko te KAIWHAKATAUTAU TUMUAKI, i roto i te horopaki o tētahi Taraipiunara Whakatau Take e toru ngā tāngata, ko te kaiwhakatau take ka whakaingoatia e ngā kaiwhakatau take kua whakaritea e te Rōpū, ka whiriwhiria, ka whakatūria rānei e te BDT, ko ia hei heamana mō ngā whakahaerenga whakatau take, hei whakahaere i te Whakataunga, hei whakatau i ngā pātai mō ngā tukanga me ngā tono mō te Whakaora Wā Poto, ā, ki te kore he whakatau a te nuinga, ka taea e ia te tuku i tētahi Whakataunga ki te Taraipiunara Whakatau Take.
Ko te WHAKATAUNGA ko te Whakatakotoranga o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.1.
Ko te tikanga o te REHISTRAR he Rehistrar o BDT, ā, kei roto hoki ko tētahi tangata kua tohua hei mahi Rehistrar i ia wā, i ia wā.
Ko te tikanga o te MĀNGAI ko tētahi tangata takitahi e tohu ana, e āwhina ana rānei i tētahi Rōpū ki Arb-Med, ahakoa he tika ā-ture, he kore rānei.
Ko te KAIWHAKAUTU he tikanga mō tētahi Rōpū e keremehia ana e tētahi Kaitono i roto i te Arb-Med, ā, kei roto hoki i tēnei ko tētahi, neke atu rānei o ngā Kaiwhakautu.
Ko te tikanga o te SEAT ko te tūnga ture, ko te wāhi ture rānei o te Whakataunga ā-ture, ā, kei a ia ngā kōti te mana ki te āwhina me te tirotiro i te Whakataunga ā-ture i runga anō i te ture whakataunga ā-ture o taua wāhi.
Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū e tuhi ana i ngā take e tautohetia ana e pā ana ki te whakataunga i roto i te Whakataunga, me ngā tikanga o taua whakaaetanga.
Ko te WHAKAMĀTAU WHAKAWHĀWĀ e kī ana ko tētahi Ture Whakawāwā e tonoa ana i muri i te tukunga o te Tono mō Arb-Med, ā, kua whakatūria ki mua i te Taraipiunara Whakatau Take i raro i ngā Ture 6.1-6.7.
Ko te PAETUKUTUKU te paetukutuku mō BDT e kitea ana i buildingdisputestribunal.co.nz.
2.2 Ki te kore e hiahiatia tētahi atu mea e te horopaki, i roto i ēnei Ture:
(a) ko ngā kupu takitahi kei roto ko te maha, ā, ko te rerekētanga;
(b) ko ngā kupu e whakaatu ana i te ira tangata e uru ana ki ngā ira tangata katoa;
(c) ko te tohutoro ki "mātou", "tō mātou", "tātou", "tēnā rānei" ko te tikanga ko te BDT; ā,
(d) ko ngā kupu i whakamahia i roto i te Whakaaetanga Arb-Med he rite tonu te tikanga ki ērā i whakahuatia i roto i ēnei Ture.
3.0 Te kaupapa o ēnei Ture
3.1 Ko te Kaupapa o ēnei Ture he whakarite kia tika, kia tere, kia whai hua hoki te whakahaere i te tukanga Arb-Med, ā, kia rite ki te nui o te tautohe me te uaua o ngā take e pā ana.
3.2 Ko te Whāinga Matua ko te whakahohe i te Taraipiunara Whakatau Take:
(a) ki te whakatū i ngā meka o te take mā ngā huarahi katoa e tika ana, e whakaaetia ana hoki e te ture;
(b) te whakatau i te tautohe i roto i te horopaki o te Whakataunga ā-ture ka tīmata anō mēnā kāore te Whakataunga e angitu; ā,
(c) ki te whakaputa i ngā ota, i ngā Tohu rānei e tika ana hei whakatau tika i ngā take e tautohetia ana i roto i te wā poto rawa e taea ana i muri i te tīmatanga o te tukanga Arb-Med, me te whai whakaaro ki te uauatanga o ngā take, me te kore hoki e puta he utu koretake.
3.3 Hei whakatutuki i te Kaupapa kua whakahuatia me te Kaupapa Matua, kaua ngā Rōpū e uru ki tētahi whanonga ka whakararuraru, ka whakaroa rānei i te tukanga Arb-Med, ā, ka whakaae rātou kia herea rātou e, kia tutuki tonu hoki i a rātou:
(a) ngā whakaritenga wātaka me ngā whakaritenga tukanga katoa i roto i ēnei Ture;
(b) tētahi Whakaaetanga Whakataunga;
(c) ngā tohutohu, ngā whakataunga, ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki ngā take tukanga, ngā take taunakitanga rānei;
(d) tētahi Whakataunga Tuatahi, tētahi Whakatakotoranga Wā poto rānei; ā,
(e) tetahi Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take.
4.0 Ngā tātaitanga o ngā wā mō ngā kaupapa o Arb-Med
4.1 Ki te kore e whakahuatia tētahi atu mea, ko te tikanga o te rā mahi he rā o te wiki ehara i te:
(a) he Rāhoroi, he Rātapu rānei;
(b) he rā i roto i te wā e tīmata ana i te 24 o Hakihea o tētahi tau, ā, ka mutu i te mutunga o te 5 o Hānuere o te tau e whai ake nei; ā,
(c) he rā hararei mana, he rā kore mahi rānei i te mana whakahaere o BDT, te Taraipiunara Whakatau Take, tētahi Rōpū e tika ana rānei.
4.2 Ko te tikanga o te rā maramataka ko tētahi rā o te wiki, tae atu ki ngā mutunga wiki me ngā hararei.
4.3 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu tikanga, me tatau te roanga wā i raro i ēnei Ture i runga anō i te Wā Paerewa o Aotearoa, te Wā Awatea rānei o Aotearoa e tika ana (UTC + 12, UTC + 13 rānei).
4.4 Ka tīmata te roa o tētahi wā i te rā mahi tuatahi i muri i te rā i tae mai ai te pānui, te whakawhitiwhiti kōrero, te tono rānei, te rā rānei e whakahaerehia ai tētahi mahi e tētahi Rōpū, e te Taraipiunara Whakatau Take rānei. Mena ehara te rā whakamutunga mō te tuku pānui, whakawhitiwhiti kōrero, tono rānei i te rā mahi i te wāhi noho hei tukunga ki te kaiwhiwhi e ai ki ngā Ture 33.5-33.9, ka whakaroahia te wā tae noa ki te rā mahi tuatahi e whai ake nei.
4.5 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakarerekē i ngā wā mō ngā mahi a ngā Rōpū, a te Taraipiunara Whakatau rānei i raro i ēnei Ture mēnā ka makona te Taraipiunara Whakatau, i roto i ngā āhuatanga, he tika te wā tāpiri e hiahiatia ana hei whakatutuki i te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture, me runga i ngā tikanga e pā ana ki ngā utu, i tētahi atu huarahi rānei e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau he tika i roto i ngā āhuatanga.
5.0 Te Tīmatanga o Arb-Med
5.1 Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te tuku i tā rātou tautohe ki a Arb-Med i mua i te putanga mai o te tautohe, me tuku e te Kaitono he Pānui Arb-Med ki ia Rōpū kē atu, tae atu ki:
(a) he tono kia tukuna te tautohe ki a Arb-Med;
(b) ngā ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā katoa o ngā Rōpū me ō rātou Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō ngā whakawhitiwhitinga hiko mēnā e wātea ana;
(c) te tautuhi i te Whakaaetanga Arb-Med e karangatia ana;
(d) te tautuhi i te taputapu ture, i te whanaungatanga rānei e puta mai ana, e pā ana rānei ki te tautohe;
(e) he whakamārama poto mō te āhua o te tautohe;
(f) te awhina, te rongoā rānei e rapua ana; ā,
(g) te whakaaro a te Kaitono mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei roto).
5.2 Kāore he Pānui Arb-Med e whai mana mō te korenga e tutuki i ngā whakaritenga o te Ture 5.1. Ka taea e te Kaitono te whakatika i te korenga e tutuki i ngā whakaritenga o te Ture 5.1 i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te pānui mō te hapa.
5.3 Mena kāore ngā Rōpū i whakaae ki te tuku i ngā tautohe ki a Arb-Med i mua i te putanga mai o tētahi tautohe, ka taea e aua Rōpū te tuku i taua tautohe ki a Arb-Med mā te haina i te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture. I roto i ēnei take, kāore e hiahiatia kia tukuna he Pānui Arb-Med ki ia Rōpū kē atu i mua i te whakaoti i te Tono mō Arb-Med .
5.4 Ka taea e te Kaitono, i muri i te paunga o ngā rā mahi tekau mai i te rā i tukuna ai te Pānui Arb-Med ki ia Rōpū kē atu, i mua atu rānei mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki tētahi kaitono, kua hainatia rānei e ngā Rōpū te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture, te tono ki a BDT kia whakatūria te Taraipiunara Whakatau Take mā te whakaoti i tētahi Tono mō Arb-Med . Me whakauru ki te Tono mō Arb-Med:
(a) te Whakaaetanga Arb-Med;
(b) te Pānui a Arb-Med (mēnā e tika ana);
(c) tetahi tuhinga e tuhi ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, mēnā rānei kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga:
(i) tetahi whakaaro mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tetahi whakautu ki taua whakaaro; ā
(ii) tētahi tuhinga e whakaatu ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, i te wā kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga, tētahi tono mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tētahi whakautu ki taua tono.
5.5 Me utu e ngā Rōpū ki te BDT te Utu Tuatahi e ai ki te wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med.
5.6 Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua rā anō te Utu Tuatahi.
5.7 Ka taea e tētahi Rōpū te utu i te Utu Tuatahi katoa hei whakarite i te whakatūnga tonu o te Taraipiunara Whakatau Take.
Ngā kirimana maha
5.8 Ka taea e te Kaitono te tīmata i tētahi tukanga Arb-Med kotahi mō ngā tautohe, ngā rerekētanga rānei e puta mai ana i te kirimana neke atu i te kotahi, e pā ana rānei ki ēnei, engari:
(a) he ōrite ngā rōpū o ia kirimana;
(b) he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med; ā,
(c) ka whakaae ngā Rōpū ki tētahi tukanga Arb-Med kotahi i raro i ēnei Ture.
WĀHANGA II: TE WHAKATŪNGA O TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA
6.0 Te hanganga me te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take
Tukanga
6.1 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ka whakatūria he kaiwhakatau kotahi hei Taraipiunara Whakatau e BDT ina whiwhi i tētahi Tono kua oti te whakaoti mō Arb-Med me te Utu Tuatahi.
6.2 Kāore e whakaaetia e tetahi Rōpū, e tetahi atu tangata rānei, tētahi kaiwhakatau i raro i te Whakaaetanga Arb-Med. Ko BDT anake te tangata whai mana ki te whakatū kaiwhakatau.
6.3 Mena kua whakaae ngā Rōpū, ngā kaiwhakatau rānei kia whakatūria tētahi tangata hei kaiwhakatau, ka kiia taua whakaaetanga he whakaaetanga ki te whakaingoa i tētahi kaiwhakatau mō ngā take katoa. Ka taea anake te whakatū i tētahi kaitono pērā e BDT hei kaiwhakatau i runga i tana whakatutukitanga i mua i ngā Ture 6.24-6.25. Ka taea e BDT te whakakore i te whakatū i tētahi kaitono mena ka whakatauhia e ia, i runga i tana whakaaro anake, kāore ia i te tika, i te motuhake, i te kore whakaaro tika rānei.
6.4 Mēnā ka pā mai tētahi o ēnei:
(a) te whakakorenga a te BDT ki te whakatū i te kaitono a ngā Rōpū, a ngā kaiwhakatau rānei i raro i te Ture 6.3;
(b) te whakakāhoretanga o te kaitono a ngā Rōpū, a ngā kaiwhakatau rānei, ki te whakatū hei kaiwhakatau,
i muri i te paunga o ngā rā mahi e rima mai i te rā i whakamōhio ai a BDT ki ngā Rōpū kāore tā rātou kaitono i te tika, i te wātea rānei ki te whakaae ki te whakatūnga hei kaiwhakatau, ka taea e tētahi Rōpū te tono ā-tuhi kia whakatūria e BDT te kaiwhakatau.
6.5 Mēnā kua whakaae ngā Rōpū kia toru ngā kaiwhakatau mō te Taraipiunara Whakatau, ā, e rua ngā Rōpū, me whakaingoa e ia Rōpū tētahi kaiwhakatau. Me whakaingoa e ngā kaiwhakatau e rua te Kaiwhakatau Matua. Mēnā kāore tētahi Rōpū e whakaingoa i tētahi kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi tekau i muri i tētahi o ēnei:
(a) te tukunga o te Pānui a Arb-Med; rānei
(b) te whakatinanatanga o te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka i kitea i te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture,
Ko te whiriwhiri me te whakatūnga o taua kaiwhakatau tautohe ka mahia e BDT i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū. Mena, i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whakatūnga o te kaiwhakatau tautohe tuarua, kāore ngā kaiwhakatau tautohe e rua i whakaae ki tētahi kaitono hei Kaiwhakatau Totohe Matua, ko te whiriwhiri me te whakatūnga ka mahia e BDT i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū.
6.6 Mēnā kua whakaae ngā Rōpū kia toru ngā kaiwhakatau mō te Taraipiunara Whakatau, ā, he maha ngā Rōpū, me whakaingoa e ia rōpū o ngā Kaitono maha, o ngā Kaiwhakautu maha rānei tētahi kaiwhakatau. Me whakaingoa e ngā kaiwhakatau e rua te Kaiwhakatau Matua. Mēnā kāore ngā Kaitono maha, ngā Kaiwhakautu maha rānei e mahi tahi ki te whakaingoa i tētahi kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi tekau i muri i:
(a) te tukunga o te Pānui a Arb-Med; rānei
(b) te whakatinanatanga o te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka i kitea i te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture,
Ko te whiriwhiri me te whakatūnga o taua kaiwhakatau tautohe ka mahia e BDT i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū. Mena, i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whakatūnga o te kaiwhakatau tautohe tuarua, kāore ngā kaiwhakatau tautohe e rua i whakaae ki tētahi kaitono hei Kaiwhakatau Totohe Matua, ko te whiriwhiri me te whakatūnga ka mahia e BDT i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū.
6.7 I roto i te Arb-Med me ngā Rōpū maha kāore anō kia whakaae, i roto i ngā rā mahi tekau o te tukunga o te Pānui a Arb-Med, ko ngā Rōpū tautohe hei māngai mō ngā taha e rua motuhake mō te kaupapa o te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take, hei Kaitono me hei Kaiwhakautu, ka whiriwhiria e BDT, i runga i te tono a tētahi Rōpū, me te whakatū i te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka whakatūria tētahi o rātou hei Kaiwhakatau Take Matua.
6.8 Kāore he Rōpū, he Māngai rānei o tētahi Rōpū, e āhei ki te whakawhitiwhiti kōrero ā-waho e pā ana ki te tukanga Arb-Med ki tētahi kaiwhakatau, ki tētahi kaitono rānei mō tētahi kaiwhakatau kua tohua e te Rōpū, engari me whakamōhio atu ki te kaitono mō te āhua whānui o te tautohe me te uiui mō ngā pūkenga e tika ana mō te kaitono, tōna mana motuhake, tōna kore whakaaro motuhake, me tōna wātea, me te matapaki rānei i te tika o ngā kaitono mō te tūranga Kaiwhakatau Matua ina whiriwhiria taua whiringa e ngā kaiwhakatau kua tohua e te Rōpū.
Te tukanga e hiahiatia ana kia tere
6.9 Mena ka whakatūria he kaiwhakatau kotahi, ā, e rapu ana tētahi Rōpū i tētahi Whakaora Wā Tere, mā BDT te whiriwhiri me te whakatūnga o te Taraipiunara Whakawa Tere e whakahaere. Ka whakapau kaha a BDT ki te whakatū i te Taraipiunara Whakawa Tere i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te tono mō te Whakaora Wā Tere.
6.10 Mena ka whakatūria kia toru ngā kaiwhakatau ā-ture, ā, e rapu ana tētahi Rōpū i tētahi Whakaora Wā Poto i mua i te whakatūnga o te Kaiwhakatau Ārahi, ka tīpakohia, ka whakatūria hoki te Kaiwhakatau Ārahi e BDT. Ka whakapau kaha a BDT ki te whakatū i te Kaiwhakatau Ārahi i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te tono mō te Whakaora Wā Poto. Kei te Kaiwhakatau Ārahi i whakatūria i raro i tēnei Ture te mana ki te whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto me te kore e kōrero ki tētahi atu mema o te Taraipiunara Whakatau.
6.11 Mō ngā kaupapa o Ngā Ture 6.9 me te 6.10, ka pupuri a BDT i tētahi rōpū kaiwhakawa motuhake hei whakatū i ngā wā e tonoa ana he Whakaora Wā poto.
6.12 Ka whakaarohia e te kaiwhakatau whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto te tono i runga anō i ngā āhuatanga kua whakatakotoria i roto i te Ture 17.3.
6.13 Ka taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā mahi hei whakatau i te Whakaora Wā Poto i runga i tētahi tikanga e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā āhuatanga, me te whai whakaaro ki te āhua ohorere me te rangitahi o te Whakaritenga Wā Poto e rapuhia ana. Kāore e hiahiatia ana kia karangahia e te kaiwhakatau he hui, he whakarongo rānei me ngā Rōpū, ā, ka taea e ia te whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto i runga i ngā tuhinga e wātea ana, mā te ota, mā te Whakataunga rānei.
6.14 Ka whakapau kaha te kaiwhakatau ki te whakatau i roto i ngā rā mahi e rima o te whakatūnga, ā, ka taea e ia te whakatau i tētahi ota, i tētahi Whakatau rānei e whakaaetia ana i raro i ngā Ture 17.2, 17.4, me 17.5.
6.15 Whai muri i te whakataunga o te Whakaora Wā Poto:
(a) i roto i te Arb-Med me te kaiwhakatau kotahi, ka noho tonu te kaiwhakatau i whakatūria i raro i te Ture 6.9 hei Taraipiunara Whakatau; rānei
(b) i roto i te Arb-Med me ngā kaiwhakatau e toru, ka noho tonu te kaiwhakatau i whakatūria i raro i te Ture 6.10 hei Kaiwhakatau Matua o te Taraipiunara Whakatau. Ka whakatūria ngā mema kē atu o te Taraipiunara Whakatau i runga anō i ngā Ture 6.5-6.7.
6.16 Mena ka tonoa he Whakaora Wā Poto, ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā e pahemo ana i waenga i te rā i tukuna ai te tono mō te Whakaora Wā Poto me te rā i whakatauhia ai te tuku i te Whakaora Wā Poto.
Te whakakapinga o te kaiwhakawa whakatau i te Whakaora Wā Whawhati Tata
6.17 Mena ka werohia te kaiwhakawa i mua i tana whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā Poto, ka whakapau kaha a BDT ki te whakatau i te wero i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te wero. Mena ka tukuna he wero, ka whakapau kaha a BDT ki te:
(a) whakapāho atu i te wero ki ia Rōpū me te kaiwhakawa i werohia i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te wero;
(b) tukua ia Rōpū kē atu me te kaiwhakatau tautohe i tautohetia kia kotahi te rā mahi mai i te whiwhinga o taua whakawhitiwhiti kōrero ki te whakautu; ā
(c) whakaarohia te wero, ā, whakatauhia i roto i te kotahi rā mahi mai i te paunga o te wā e taea ai e ngā Rōpū me te kaiwhakatau tautohe te whakautu, ahakoa e whakamahia ana e rātou taua mana, kāore rānei.
6.18 Whai muri i te whakataunga o tētahi tono mō te Whakaora Wā Poto, ka taea te tango i te kaiwhakatau i whakatūria mō taua kaupapa i raro i te Ture 6.9, 6.10 rānei mā te whakaaetanga a ngā Rōpū. E kore tētahi whakaaetanga pērā e whakakore i tētahi ota, i tētahi Whakatau rānei mō te Whakaora Wā Poto i hangaia e taua kaiwhakatau. Kātahi ka whakatūria te Taraipiunara Whakatau i runga anō i ngā Ture 6.1-6.7.
Te whiriwhiri me te whakatūnga o te kaiwhakawa whakatau e te BDT
6.19 Ka tono pea a BDT kia whakaratohia e ia Rōpū ngā mōhiohio e whakaarohia ana e ia he mea tika hei whakatutuki i tana mahi whiriwhiri me te whakatū i raro i ēnei Ture. Ka whai whakaaro a BDT ki aua mōhiohio engari kāore e herea e ia i roto i te whakatūnga i taua mea e kitea ana e ia he mea tika.
6.20 Ka whakaarohia e te BDT:
(a) tetahi whakaaetanga tuhituhi, tetahi whakaingoatanga tahi rānei a ngā Rōpū;
(b) tētahi tikanga, tētahi paearu rānei mō te kōwhiri i te kaiwhakatau i whakaaetia ā-tuhi e ngā Rōpū;
(c) ngā āhuatanga katoa e tika ana, tae atu ki te āhua o te whanaungatanga ture i puta mai ai te tautohe, i pā rānei ki a ia;
(d) te āhua me ngā āhuatanga o te tautohe;
(e) te nui moni, te uara rānei o te tautohe;
(f) te tokomaha, te wāhi noho, me ngā reo o ngā Rōpū;
(g) mēnā ka wātea te kaiwhakatau ki te whakatau wawe i te take i runga anō i ngā herenga a te kaiwhakatau i raro i ēnei Ture; ā,
(h) ētahi atu āhuatanga e whakaarohia ana e ia he mea nui mō ngā āhuatanga.
6.21 Ina whiriwhiria, ka whakatūria hoki e BDT tētahi kaiwhakatau i raro i ēnei Ture, ka whai whakaaro ia ki ngā Aratohu a te Rōpū Rōia o te Ao mō ngā Taupatupatu Pānga i roto i te Whakatau Tauhokohoko o te Ao e mau tonu ana i te rā o te Tono mō Arb-Med, engari kāore e herea ki te whakamahi.
6.22 Ka whakapau kaha a BDT ki te whakarite i tētahi wā i raro i ēnei Ture i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o tētahi Tono mō Arb-Med me te Utu Tuatahi.
6.23 Ko ngā whakataunga katoa a BDT ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau i raro i ēnei Ture he whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū. Kāore e taea te piira ki a BDT. Kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō tāna whakataunga.
6.24 Me whakarato e te Kai-Rehita te tangata kāore i te rārangi kaiwhakatau kua whakaaetia e te BDT, ā, kua whakapā atu ki a ia mō tōna whakatūnga hei kaiwhakatau i raro i ēnei Ture:
(a) he whakarāpopototanga tuhituhi mō ōna tūranga ngaio o mua me o nāianei me ōna wheako hei kaiwhakawa me te takawaenga;
(b) he rārangi utu mōna; ā,
(c) ētahi atu mōhiohio e whakaarohia ana e te Kai-rehita he mea tika.
6.25 Me whakarato e te tangata e whakapā atu ana ki a ia mō tōna whakatūnga hei kaiwhakawa i raro i ēnei Ture he whakapuakitanga tuhituhi ki te Kai-rehita e whakaatu ana, ki te mea pai rawa atu o tōna mōhiotanga:
(a) mēnā he āhuatanga, o mua, o nāianei rānei, e ara ake ai he ruarua tika mō tōna kore whakaaro motuhake, tōna tū motuhake rānei i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū; ā
(b) mēnā kei te rite te kaitono, kei te hiahia, ā, kei te kaha ki te whakapau i te wā, te uaua, me te kaha ki te whakarite kia tere te whakahaere i te tukanga Arb-Med i runga anō i ēnei Ture.
6.26 Me noho motuhake, me noho motuhake hoki tetahi kaiwhakatau e whakahaere ana i te Arb-Med i raro i ēnei Ture, i ngā Rōpū. Kāore e taea e tetahi kaiwhakatau kua whakatūria ki tētahi Taraipiunara Whakatau te mahi hei rōia, hei Māngai, hei kaitohutohu rānei, mō tētahi Rōpū. Mai i te wā i whakatūria ai ia kaiwhakatau, ka mau tonu tana kawenga ki te whakaatu tonu ki ngā Rōpū me te BDT i ngā āhuatanga katoa e puta ake ana i te heke mai, ka ara ake pea he ruarua tika mō te koretake, te motuhake rānei o taua kaiwhakatau i mua i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū. Ka haere tonu tēnei kawenga kia oti rā anō te tukanga Arb-Med.
6.27 Ko ngā whakatūnga katoa a BDT i raro i ēnei Ture ka whakaūtia e te Pānui Whakatūnga i tukuna e te Kai-Rehita.
7.0 Te whakakapinga o tētahi kaiwhakawa
7.1 Ka taea e BDT te whakakore i te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau, me te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i runga i tana ake whakaaro, i runga i te tono a-tuhi a ngā mema katoa o te Taraipiunara Whakatau, i runga rānei i te wero a-tuhi a tētahi Rōpū mēnā:
(a) ka tukuna e te kaiwhakatau ā-ture he pānui tuhituhi ki a BDT, ki ia Rōpū, me ia mema katoa o te Taraipiunara Whakatau ā-ture (mēnā he mema) mō tōna hiahia ki te rihaina hei kaiwhakatau ā-ture; rānei
(b) ka whakaae ngā Rōpū ki te whakakorenga o te mana o te kaiwhakatau; rānei
(c) kei reira ngā āhuatanga e puta ai ngā feaa tika mō te kore whakaaro motuhake, te mana motuhake rānei o te kaiwhakawa;
(d) ka kore e taea, ka kore rānei e pai te kaiwhakatau i roto i te ture, nā te ngoikore rānei, ki te mahi i ngā mahi o taua tūranga, ki te kore rānei e tutuki i ana mahi i roto i ngā wā kua whakaritea e ai ki ēnei Ture.
7.2 Ka āhei noa te Rōpū ki te wero i te kaiwhakatau i whakatūria e taua Rōpū mō ngā take ka mōhiotia e ia i muri i te whakatūnga.
7.3 Me whakamōhio e te Rōpū e tono ana kia whakakapia te kaiwhakatau i roto i te Taraipiunara Whakatau, i ngā Rōpū katoa, me te BDT i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te mōhio ki ngā āhuatanga e puta ai te wero ( Pānui Wero ). Me whakamārama i roto i te Pānui Wero ngā take i ahu mai ai te tono kia whakakapia te kaiwhakatau.
7.4 Ka taea e ia Rōpū kē atu me te kaiwhakatau tautohe te whakautu ki te wero. Mena kei te hiahia rātou ki te whakamahi i taua mana, me tuku atu e rātou tā rātou whakautu ki a BDT, ki ia Rōpū kē atu, me te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero.
7.5 Mena ka whakaae ia Rōpū ki te tono, ka hoki whakamuri rānei te kaiwhakatau tautohe, ka whakapau kaha a BDT ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero. Ahakoa pēhea, ko te whakakapinga o te kaiwhakatau tautohe e BDT ehara i te tohu i te whakaae ki te mana o tētahi take i kōrerotia i roto i te Pānui Wero.
7.6 Mena kāore ia Rōpū kē atu e whakaae ki te tono, ā, kāore te kaiwhakatau tautohe e hoki whakamuri, ka whakatauhia e BDT te whakatau mēnā ka whakatūria he kaiwhakatau whakakapinga i muri i te whai wāhi o te kaiwhakatau tautohe me ia Rōpū ki te whakautu i te wero.
7.7 Ka whakapau kaha a BDT ki te whakatau i te tono whakakapinga o te kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi 15 i muri i te whiwhinga o te Pānui Wero. He whakataunga whakahaere tēnei, ā, he whakataunga whakamutunga, he herenga hoki ki ngā Rōpū me te kaiwhakatau. Kāore e taea te piira ki a BDT. Kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō tana whakataunga.
7.8 Kāore te tono mō te whakakapinga o te kaiwhakatau e pā ki te whakahaerenga o te tukanga Arb-Med mēnā ka rihaina te kaiwhakatau, ka whakakapia rānei.
7.9 Mena ka rihaina, ka whakakapia rānei tētahi kaiwhakatau mō tētahi take, ka whakaroahia ngā wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā i waenganui i te rihaina, te tangohanga rānei o te kaiwhakatau me te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau whakakapi, ki te kore e whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau hou kia whakahokia tētahi wāhanga o ngā whakahaerenga o mua. I tēnei take whakamutunga, ka ōrite te wā whakaroa ki te wā i pahemo mai i te rā o te mahi tuatahi ka mahia e tētahi Rōpū ka whakahokia tae noa ki te whakatūnga o te kaiwhakatau whakakapi.
7.10 Mena, i mua i te whakakapinga o tētahi kaiwhakatau, kua tukuna e te Taraipiunara Whakatau he Whakataunga Wā poto, he Whakataunga Wā poto, he Whakataunga Wāhanga rānei, kāore ngā whakahaerenga e pā ana ki aua whakatau me ngā Whakataunga e whakahokia, ā, ka mau tonu te mana o aua whakatau me ngā Whakataunga.
7.11 Mā BDT e whakatau te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga (mēnā he mea kei roto) e whakaarohia ana e ia he tika kia utua ki te kaiwhakawa kua whakakapia i roto i ngā āhuatanga.
WĀHANGA III: NGĀ TIKANGA A TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA
8.0 Te Tūru Whakatau Take
8.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu e ngā Rōpū, ko Tāmaki Makaurau, Aotearoa te Tūnga o te Whakataunga.
8.2 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te hui ki tētahi wāhi e whakaarohia ana e ia he pai, he tika rānei mō ngā whakawhitiwhiti kōrero me te whakarongo ki ngā kaiwhakaatu, ā, ka taea hoki e ia te karanga hui me te whakahaere i ngā mahi Whakatau Take me te Whakataunga i tētahi wāhi e whakaarohia ana e ia he tika, ahakoa i te Tūnga o te Whakatau Take, i tētahi atu wāhi rānei, me te whai whakaaro ki te āhua me ngā āhuatanga o te tukanga Arb-Med.
8.3 Mena he wāhi kē atu aua wāhi i te Tūnga o te Whakataunga, ka kiia tonutia te Whakataunga he Whakataunga i whakahaerehia i te Tūnga, ā, ko tētahi ota, ko tētahi Whakataunga rānei kua tukuna i te Tūnga.
9.0 Te Reo o te tukanga Arb-Med
9.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, mā te Taraipiunara Whakatau Take e whakatau te reo, ngā reo rānei ka whakamahia i roto i te tukanga Arb-Med. Mēnā kāore he whakaaetanga, he whakataunga rānei e whakahē ana, ko te reo Ingarihi te reo o te tukanga Arb-Med.
9.2 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahau kia haere tahi mai ngā tuhinga, ngā whakaaturanga rānei i tukuna mō te kaupapa o te tukanga Arb-Med, i tukuna i roto i tō rātou reo taketake, me te whakamāoritanga (me whakamāori rānei) ki te reo, ki ngā reo rānei o te tukanga Arb-Med i whakaaetia e ngā Rōpū, i whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau.
10.0 Ture tukanga e whakahaere ana i te Whakataunga
10.1 Ko te ture e pā ana ki te Whakaaetanga Arb-Med me te Whakatautau ko te Ture Whakatautau o Aotearoa 1996 (te Ture ), tae atu ki ngā Āpitihanga Tuatahi me te Tuarua, engari ki te mea ka whakarerekētia te ture tukanga e ēnei Ture, e tētahi atu tikanga rānei mā te whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū, ā, kāore taua whakaaetanga, whakarerekētanga rānei e āraia e te Ture.
10.2 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tono ki te Kōti Matua i raro i te Wāhanga 5 o te Āpitihanga Tuarua o te Ture mō tētahi take ture e puta mai ana i tētahi Whakataunga me te kore whakaae a ia Rōpū kē atu i tukuna i muri i te whakaputanga o taua Whakataunga, me te kore rānei e whakaaetia e te Kōti Matua.
10.3 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tono ki te Kōti Matua i raro i te Wāhanga 6(3) o te Āpitihanga Tuarua o te Ture kia whakarerekētia te nui, te tohatoha rānei o ngā Utu me ngā Whakapaunga e puta mai ana i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.
11.0 Te whakamahinga o te ture matua
11.1 E wātea ana ngā Rōpū ki te whakaae ki ngā ture e whakamahia ana e te Taraipiunara Whakatau Take ki te kaupapa o te tautohe. Mēnā kāore he whakaaetanga pēnei, ka whakamahia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā ture taupatupatu ture e whakaarohia ana e ia he tika hei whakatau i te ture matua.
11.2 Me whai whakaaro te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā whakaritenga o te kirimana me ngā tikanga hokohoko e pā ana ki te kaupapa o te kirimana.
11.3 Ka whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā take e tautohetia ana i runga i ngā whakaaro o te tika, te ōritetanga, me te hinengaro pai, mēnā kua whakamanahia e ngā Rōpū kia pērā, ā, mēnā kāore taua whakaaetanga i te aukatia e te ture e whakahaere ana i te Whakatau Take.
12.0 Te āhua o te tautohe
12.1 Ko ngā take tautohenga hei whakatau mā te Taraipiunara Whakatau Take ko ngā mea kua tautuhia i roto i te Whakaaetanga Arb-Med, me ērā atu kua tautuhia i roto i te Pānui a Arb-Med (mēnā e tika ana), ngā Tukunga Take, me tetahi Kereme, Parenga, Kereme Whakahē, Parenga ki te Kereme Whakahē i muri mai, te kereme whakawhiti rānei i whakapuakina i waenganui i ngā Kaiwhakautu, i ngā Kaitono rānei.
13.0 Te Whakaaturanga
13.1 Ka taea e tētahi Rōpū ki te tukanga Arb-Med te puta kanohi ki te kanohi, te māngai, te āwhina rānei e tētahi tangata ahakoa he tika ā-ture, kāore rānei, engari ko te whakauru atu o taua Rōpū ki te Māngai kāore e whakawehi, e whakahē rānei i te hanganga, i te pono rānei o te Taraipiunara Whakatau Take, te tukanga Arb-Med rānei, i te mutunga rānei o tētahi Whakatau nā te whanaungatanga o mua, o nāianei rānei i waenganui i te Māngai me tētahi kaiwhakatau take ka ara ake pea he ruarua tika mō te kore whakaaro tika, te motuhake rānei o te kaiwhakatau take, ki te kore tētahi o ngā Rōpū e whakahē i muri i te whakaaturanga tika.
13.2 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me whakamōhio wawe tonu ia Rōpū ki a BDT me ia Rōpū kē atu mō ngā ingoa me ngā taipitopito whakapā o ngā Māngai katoa e whai wāhi ana mō ngā kaupapa o te tukanga Arb-Med.
13.3 Whai muri i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take, me whakamōhio ā-tuhi ki ia atu Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take tetahi whakaurunga o tētahi Māngai, tetahi tāpiritanga rānei e whakaarohia ana, te whakarerekētanga rānei o te māngai a tētahi Rōpū, ā, ka whai mana anake mēnā ka whakaaetia e te Taraipiunara Whakatau Take.
13.4 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te aukati i te whakaaetanga mō te whakaurunga o tētahi Māngai e tētahi Rōpū mēnā ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i runga i tōna whakaaro anake, ka taea e te whakaurunga o taua tangata te whakawehi, te whakahē rānei i te hanganga me te pono o te Taraipiunara Whakatau Tautohe, te tukanga Arb-Med rānei, te mutunga rānei o tētahi Whakataunga, i runga i te take o tētahi taupatupatu pānga pea, o tētahi atu arai rānei.
13.5 Ko tētahi herenga, kawenga rānei e pā ana ki tētahi Māngai i raro i ēnei Ture, he herenga, he kawenga rānei nō te Rōpū e māngaitia ana, ā, me waha e taua Rōpū ngā hua o tētahi whanonga hē a tōna Māngai.
13.6 Kāore te Māngai e tika kia:
(a) te whakauru, te ngana rānei ki te whakauru, ki ngā whakawhitiwhiti kōrero ex parte me tētahi kaiwhakatau mō te tukanga Arb-Med ina whakatūria taua kaiwhakatau ki te Taraipiunara Whakatau;
(b) te tuku kōrero teka ki te Taraipiunara Whakatau Take;
(c) te tono, te whakatenatena rānei i tētahi kaiwhakaatu kia tuku taunakitanga teka;
(d) tuku mai i tētahi kaiwhakaatu, i tētahi tohunga rānei e mōhio ana ia he teka;
(e) whakatenatena i tētahi tohunga, i tētahi kaiwhakaatu rānei kia whakakapi i tā rātou ake kōrero, i tā te Māngai rānei whakaaro;
(f) tono kia whakaputaina, kia whakahē rānei ki te tono kia whakaputaina tētahi tuhinga, taunakitanga, taonga rānei, mō tētahi kaupapa hē (pēnei i te whakararuraru, te whakaroa rānei); rānei
(g) te pehi, te huna rānei, te tohutohu rānei i tētahi Rōpū kia pehi, kia huna rānei i tētahi tuhinga, taunakitanga, i tētahi atu tūemi rānei kua tonoa e tētahi atu Rōpū, kua whakaaetia rānei e te Rōpū e tohu ana ia, kua whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, kia whakaputaina.
13.7 Mēnā ka takahia e te Māngai te Ture 13.6 me te kore mōhio, ā, i muri mai ka mōhio ia ki taua takahi, kei a ia te kawenga ki te whakaatu i taua takahi ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te whakatika i taua takahi mā tetahi huarahi e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau Take he tika.
13.8 Ka taea te whakaaro ki te takahi i te Ture 13.6 e te Taraipiunara Whakatau i te wā e wehewehe ana i ngā utu o te Whakatau i raro i te Ture 29.5. I te whai whakaaro ki ngā whanonga a te Māngai, me tohu e te Taraipiunara Whakatau, mēnā e tika ana, me pēhea te rerekētanga o te wehewehenga o ngā utu nā te takahi i te Ture 13.6, ā, he aha te nui.
13.9 Ina whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau he takahi ā-tikanga te Ture 13.6 a te Māngai i runga i te āhua tino kitea me te āta whakaarohia, ā, ki te whakaaro o te Taraipiunara Whakatau he koretake te whai wāhi tonu a te Māngai ki te tukanga Arb-Med ki te Kaupapa me te Whāinga Matua o ēnei Ture, ka taea e te Taraipiunara Whakatau, i muri i te tuku i te whai wāhi ki ngā Rōpū ki te whakapuaki i ō rātou whakaaro mō te takahi i whakapaetia me ngā hua o te tikanga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau:
(a) ārai i te Māngai mai i te whai wāhi atu ki te tukanga Arb-Med katoa, ki tētahi wāhanga rānei; me/ranei
(b) te mahi i tētahi atu mahi e tika ana hei tiaki i te tika me te pono o ngā whakahaerenga me te whakamanatanga o te Whakataunga.
14.0 Te Mana Whakahaere o te Taraipiunara Whakatau Take
14.1 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatau i runga i tōna ake mana whakahaere, tae atu ki ngā whakahē katoa e pā ana ki te noho, ki te mana rānei o te Whakaaetanga Arb-Med. Mō taua kaupapa, ko tētahi wāhanga o te kirimana he wāhanga o tētahi kirimana ka kiia he whakaaetanga motuhake mai i ngā tikanga kē atu o te kirimana. Ko te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau he kore mana te kirimana, kāore e puta he kore mana o te wāhanga arb-med i runga i te ipso jure (mehemea).
14.2 Me whakaara ake te tono kāore he mana o te Taraipiunara Whakatau Take i mua i te tukunga o te Tukunga Take a te Kaiwhakautu. Kāore tetahi Rōpū e aukatia ki te whakaara i taua tono nā te mea kua whakatūria e taua Rōpū, kua whai wāhi rānei ki te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau. Me whakaara ake te tono kei te hipa te Taraipiunara Whakatau Take i te whānuitanga o tōna mana i te wā tonu e whakaarahia ai te take e kīia ana kei tua atu i te whānuitanga o tōna mana i te wā o te whakahaerenga Arb-Med. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take, i roto i ngā take e rua, te whakaae i tētahi tono i muri mai mēnā e whakaaro ana ia he tika te whakaroa.
14.3 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatau i runga i tētahi tono kua whakahuatia i roto i te Ture 14.2 hei pātai tuatahi, hei Whakataunga rānei mō ngā take.
14.4 Mena ka whakatau te Taraipiunara Whakatau Take mō tētahi tono pēnei hei pātai tuatahi, ka taea e tētahi Rōpū te tono, i roto i ngā rā maramataka 30 i muri i te whiwhinga o te pānui mō taua whakataunga, ki te Kōti Matua kia whakatau i te take, ā, kāore e taea te piira i taua whakataunga. I te mea kei te tatari tonu taua tono, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te haere tonu i ngā mahi whakatau take me te tuku i tētahi Whakatau.
15.0 HONONGA
15.1 Ka taea e tētahi Rōpū, kāore rānei i te rōpū te tono ā-tuhi kia whakaurua tētahi atu Rōpū ki te tukanga Arb-Med ( Tono mō te Hononga ) i ngā wā katoa i mua i te tukunga o tētahi Whakatau Wāhanga e whakatau ana i ngā take e pā ana ki te Rōpū tāpiri hei whakaurua, engari:
(a) ko te Rōpū tāpiri hei whakauru atu he Rōpū ki te Whakaaetanga Arb-Med; rānei
(b) mēnā ehara te Rōpū tāpiri hei whakauru atu i te Rōpū ki te Whakaaetanga Arb-Med, kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū katoa, tae atu ki te Rōpū tāpiri hei whakauru atu, ki te whakauru atu.
15.2 Me tuku he Tono Hononga ki te Kai-Rehita, ā, me whakauru hoki mō ia Rōpū tāpiri ka whakaurua:
(a) te tohutoro take mō te tukanga Arb-Med o nāianei;
(b) he tono kia whakaurua te Rōpū tāpiri ki te tukanga Arb-Med;
(c) te ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā o te Rōpū tāpiri me tōna Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō te whakawhitiwhiti kōrero hiko mēnā e wātea ana;
(d) he tohutohu mō te whakauru atu i te Rōpū tāpiri hei Kaitono, hei Kaiwhakautu rānei;
(e) te Whakaaetanga Arb-Med e karangatia ana mēnā kei te tukuna te Tono Hononga i raro i te Ture 15.1(a), te whakaaetanga rānei i waenganui i ngā Rōpū katoa me te Rōpū tāpiri hei whakauru atu mēnā kei te tukuna te Tono i raro i te Ture 15.1(b);
(f) he kōrero poto mō ngā meka e tautoko ana i te tono;
(g) ngā take e tautohetia ana me te pūtake ture e tautoko ana i te tono;
(h) te awhina, te rongoā rānei e rapua ana; ā,
(i) he kōrero a te tangata ehara i te rōpū e whakaū ana i te whakaae a te tangata ehara i te rōpū kia herea e ēnei Ture (tae atu ki ngā whakarerekētanga katoa i mahia e ngā Rōpū kei te tū tonu) me te whakaae a te tangata ehara i te rōpū ki te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te hanganga.
15.3 Me utu e te kaitono ki a BDT te Utu Hononga e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Hononga.
15.4 Ka tukuna e te Kai-rehita he kape o te Tono Hononga ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki ia Rōpū, me ia Rōpū tāpiri e tonoa ana kia honoa mai rātou, i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Tono me te utunga o te Utu Hononga.
15.5 Ka taea e ngā Rōpū katoa o te tukanga Arb-Med, tae atu ki ia Rōpū tāpiri e tonoa ana kia honoa mai, te whakautu ki te Tono Hononga. Mena kei te hiahia rātou ki te whakamahi i taua tika, me tuku e rātou he whakautu ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki ia Rōpū atu, ki ia Rōpū atu anō hoki hei honoa mai, me te Kai-rehita i roto i ngā rā mahi tekau.
15.6 I roto i ngā rā mahi e rima i muri i te mutunga o te wā kua whakahuatia i roto i te Ture 15.5, me whakaae, me whakakore rānei e te Taraipiunara Whakatau te Tono Hononga ā-tuhi. I te whakatau mēnā ka uru atu ki tētahi atu Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whai whakaaro ki ngā āhuatanga e tika ana, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, mēnā he nui ngā mōhiohio hei whakatau whakamutunga, mēnā ko ngā kereme e pā ana ki te Rōpū tāpiri i ahu mai i te tauwhitinga kotahi, i te raupapa tauwhitinga rānei, mēnā ka ngaro pea te muna i te hononga, me te Kaupapa me te Whāinga Matua o ngā Ture. Me kī e te Taraipiunara Whakatau ngā take mō tāna whakatau.
15.7 Ko te whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take:
(a) kāore e taea te piira; ā,
(b) i mahia me te kore e pā ki te mana o te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i muri mai i tētahi pātai e pā ana ki tōna mana whakahaere e puta mai ana i taua whakataunga.
16.0 Whakakotahitanga
16.1 Ka taea te whakakotahi i ngā whakahaerenga Arb-Med e rua, neke atu rānei, e tatari ana i raro i ēnei Ture, hei whakahaerenga Arb-Med kotahi, mena ka kitea e BDT, e te Taraipiunara Whakatau Take rānei:
(a) ka ara ake tētahi pātai noa mō te ture, mō ngā meka rānei i roto i ngā whakahaerenga katoa a Arb-Med;
(b) ko ngā tika ki te awhina i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med katoa e pā ana ki, e puta mai ana rānei i, te tauwhitinga kotahi, te raupapa tauwhitinga rānei;
(c) mō tētahi atu take e hiahiatia ana kia tukuna te ota.
16.2 Me tuku he tono whakakotahi ki te Kai-rehita, ā, me whakauru atu hoki:
(a) ngā tohutoro take mō ngā whakahaerenga Arb-Med e tonoa ana he ota whakakotahi;
(b) he tono kia whakakotahihia ngā whakahaerenga a Arb-Med;
(c) ngā ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā o ngā mema o ngā Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū katoa me ō rātou Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō ngā whakawhitiwhitinga hiko mēnā e wātea ana;
(d) te whakaaetanga e karangatia ana ina tukuna te tono i raro i te Ture 16.4(a), (b) (c rānei); me
(e) he kōrero mō te whakatutukitanga o te tono i tētahi, i ētahi rānei o ngā paearu kua tohua i roto i te Ture 16.1.
( Tono mō te Whakakotahitanga )
16.3 Me utu e te kaitono ki a BDT te Utu Whakakotahi e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Whakakotahi.
I te wā kāore anō kia whakatūria he Taraipiunara Whakatau Take
16.4 I mua i te hanganga katoa o ngā Taraipiunara Whakatau Take i roto i ia o ngā whakahaerenga kua tohua i roto i te Tono Whakakotahi, ka taea e te Kai-rehita, ina whiwhi i te Tono Whakakotahi mai i tētahi Rōpū, te whakakotahi i taua whakahaerenga Arb-Med me tētahi, neke atu rānei o ngā whakahaerenga Arb-Med e tatari ana i raro i ēnei Ture ki roto i tētahi whakahaerenga Arb-Med kotahi, me te mea:
(a) kua whakaae ngā Rōpū katoa ki ngā whakahaerenga Arb-Med ki te whakakotahitanga; rānei
(b) ko ngā kereme katoa i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med kei raro i te Whakaaetanga Arb-Med kotahi; rānei
(c) ko ngā kereme i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med e tukuna ana i raro i te neke atu i te kotahi Whakaaetanga Arb-Med, ā, ko ngā whakahaerenga Arb-Med kei waenganui i ngā Rōpū kotahi, ka puta ake ngā tautohe i te whanaungatanga ture kotahi, i te tauwhitinga kotahi, i te raupapa tauwhitinga rānei, ā, he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med.
16.5 Ka tukuna e te Kai-rehita he kape o te Tono Whakakotahitanga ki ia Rōpū ki ngā tukanga Arb-Med i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Tono Whakakotahitanga me te utunga o te Utu Whakakotahitanga.
16.6 Ka taea e ngā Rōpū katoa o ngā whakahaerenga Arb-Med te whakautu ki te Tono Whakakotahi. Mena kei te hiahia rātou ki te whakamahi i taua mana, me tuku e rātou he whakautu ki te Kai-rehita me ngā Rōpū katoa i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whiwhinga o tētahi kape o te Tono Whakakotahi.
16.7 I roto i ngā rā mahi tekau i muri i te mutunga o te wā kua whakahuatia i roto i te Ture 16.6, me whakaae, me whakakore rānei e te Kai-rehita te Tono Whakakotahitanga, mā te tuhituhi.
16.8 I te whakatau mēnā ka whakakotahihia, ka taea e te Kai-rehita, hei tāpiri atu ki ngā take kua tohua i roto i te Ture 16.1, te whai whakaaro ki ngā āhuatanga e tika ana, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, mēnā he nui ngā mōhiohio hei whakatau whakamutunga, mēnā ka ngaro pea te muna i te whakakotahitanga, me te Kaupapa me te Whāinga Matua o ngā Ture. Me kī e te Kai-rehita ngā take mō te whakatau.
16.9 Kāore te whakatau a te Kai-rehita ki te whakakore i tētahi Tono Whakakotahi e pā ki te tika o tētahi Rōpū ki te tono i muri mai ki te Taraipiunara Whakatau Take, ina oti katoa te whakatū, ki te whakakotahi i ngā whakahaerenga Arb-Med i raro i ngā Ture 16.10, 16.11 rānei.
I te wā i whakatūria ai e rua, neke atu rānei ngā Taraipiunara Whakatau Take
16.10 Mena kei roto i te Taraipiunara Whakataurite kotahi ngā whakahaerenga Arb-Med e rua, neke atu rānei, e tatari ana i raro i ēnei Ture, ka taea e te Taraipiunara Whakataurite, ina whiwhi i tētahi Tono mō te Whakakotahitanga e te iti rawa i te kotahi Rōpū i roto i ia whakahaerenga Arb-Med, te whakahau:
(a) ko aua whakahaerenga hei whakakotahi ki roto i te whakahaerenga Arb-Med kotahi i runga i ngā tikanga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau Take he tika; rānei
(b) ngā whakahaerenga kia whakarongohia i te wā kotahi, i muri tata mai rānei i tētahi;
(c) me whakaroa tetahi o aua whakahaerenga kia whakatauhia rā anō tetahi o aua whakahaerenga, te katoa, te wāhanga rānei.
16.11 Mena kāore i te kotahi te Taraipiunara Whakatau Take e rua, neke atu rānei, e tatari ana i raro i ēnei Ture, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take, ina whiwhi i tētahi Tono mō te Whakakotahitanga e tētahi Rōpū, te tuku i tētahi o ngā ota kua tohua i roto i te Ture 16.10 me te Taraipiunara Whakatau Take i roto i tētahi atu tukanga Arb-Med, mena:
(a) kua whakaae ngā Rōpū katoa ki ngā whakahaerenga Arb-Med ki te whakakotahitanga; rānei
(b) ko ngā kereme katoa i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med kei raro i te Whakaaetanga Arb-Med kotahi; rānei
(c) ko ngā kereme i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med e tukuna ana i raro i te neke atu i te kotahi Whakaaetanga Arb-Med, ā, ko ngā whakahaerenga Arb-Med kei waenganui i ngā Rōpū kotahi, ka puta ake ngā tautohe i te whanaungatanga ture kotahi, i te tauwhitinga kotahi, i te raupapa tauwhitinga rānei, ā, he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med; ā
(d) ka whakaae te Taraipiunara Whakatau Take i roto i ia whakahaerenga Arb-Med ki te hiahia kia tukuna taua whakatau, me ngā tikanga o taua whakatau.
16.12 Ka tukuna e te Kai-rehita he kape o te Tono Whakakotahi ki ngā Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū ki ngā whakahaerenga Arb-Med i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te Tono Whakakotahi me te utunga o te Utu Whakakotahi.
16.13 Ka taea e ngā Rōpū katoa o ngā whakahaerenga Arb-Med te whakautu ki te Tono Whakakotahi. Mena kei te hiahia rātou ki te whakamahi i taua mana, me tuku e rātou he whakautu ki ngā Taraipiunara Whakatau Take, ki ia Rōpū kē atu, me te Kai-Rehita i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whiwhinga o tētahi kape o te Tono Whakakotahi.
16.14 I roto i ngā rā mahi tekau i muri i te mutunga o te wā kua whakahuatia i roto i te Ture 16.13, me whakaae, me whakakore rānei e ngā Taraipiunara Whakatau te Tono Whakakotahitanga ā-tuhi. I te whakatau mēnā ka whakakotahihia ngā whakahaerenga Arb-Med, me kōrero ngā Taraipiunara Whakatau tetahi ki tetahi kia mōhio ai ki te hiahia o te whakatakoto whakahau i raro i tēnei Ture, me te whakatau i ngā tikanga o tētahi whakahau pērā.
16.15 I te whakatau mēnā ka whakakotahihia, ka taea e ngā Taraipiunara Whakatau, hei tāpiri atu ki ngā take kua tohua i roto i te Ture 16.1, te whai whakaaro ki ngā āhuatanga e tika ana, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, mēnā he nui ngā mōhiohio hei whakatau whakamutunga, mēnā ka hua pea te whakakotahitanga i te ngaronga o te muna, me te Kaupapa me te Whāinga Matua o ngā Ture. Me kī e ngā Taraipiunara Whakatau ngā take mō tā rātou whakatau.
16.16 Kāore e taea te piira i te whakataunga a ngā Taraipiunara Whakatau Take.
Ina whakaaetia te Tono Whakakotahitanga
16.17 Mena ka whakaaetia te Tono Whakakotahi, ka whakakotahihia ngā whakaritenga Arb-Med ki roto i te whakaritenga Arb-Med i tīmata tuatahi, ki te kore ngā Rōpū katoa e whakaae ki tētahi atu mea.
16.18 Ina whakakotahitia ngā whakahaerenga Arb-Med, ka kiia ngā Rōpū katoa o aua whakahaerenga Arb-Med kua whakarērea tō rātou mana ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau. I raro i ēnei āhuatanga, ka whakatūria e BDT te Taraipiunara Whakatau mō ngā whakahaerenga whakakotahi, ā, ka taea e ia te whakakore i te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau kua whakatūria kētia.
16.19 Kāore te whakakorenga o te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau i raro i te Ture 16.18 e whakakore i tētahi whakahau, i tētahi tohutohu rānei i tukuna e te Taraipiunara Whakatau i mua i te rā i whakakorea ai.
16.20 Me tuku tonu e te kaiwhakatau kua whakakorea tōna whakatūnga i raro i te Ture 16.18 ngā tuhinga katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med kei a ia (te Kōnae), ki te Kai-rehita. Ka utua e te Kai-rehita ki te kaiwhakatau tana tika mō ngā Utu me ngā Whakapaunga e ai ki ngā Ture, ina riro mai te Kōnae. Ka tukuna e te Kai-rehita te Kōnae ki te Taraipiunara Whakatau kua whakatūria mō ngā tukanga whakakotahi.
17.0 Ngā Mahi Wā poto
17.1 Ka taea e tētahi Rōpū, me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu, te tono i tētahi Ture Wā i ngā wā katoa i muri i te tuku i te Tono mō Arb-Med ki a BDT.
17.2 Ko te Whakaritenga Wā poto he whakaritenga wā poto, ahakoa he Whakataunga, e hiahiatia ana tētahi Rōpū i tētahi wā i mua i te tukunga o tētahi Whakataunga e pā ana ki tētahi tautohe, kia mahi i ngā mea katoa, i ētahi rānei o ēnei e whai ake nei:
(a) te pupuri, te whakahoki rānei i te āhua o nāianei i te mea kei te tatari kia whakatauhia te tautohe;
(b) mahi i tētahi mahi hei ārai, hei karo rānei i te mahi i tētahi mahi ka pā kino pea ki te tukanga Arb-Med i tēnei wā, i tēnei wā rānei;
(c) whakarato i tētahi huarahi hei tiaki i ngā rawa hei whakatutuki i tētahi Whakataunga i muri mai;
(d) te tiaki i ngā taunakitanga e tika ana, e whai kiko ana hoki mō te whakatau i te tautohe;
(e) hoatu he pūtāhui mō ngā utu.
17.3 I mua i te tukunga a te Taraipiunara Whakatau i tētahi Ture Wā poto, me whakamana e te kaitono te Taraipiunara Whakatau (ki te nui e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau he tika) ko:
(a) tera pea ka puta he kino kāore e taea te whakatika mā te whakawhiwhinga o ngā utu kino mēnā kāore te Ture Wā poto e whakaaetia;
(b) ka nui ake te kino o taua kino i te kino ka pā ki te Rōpū kāore i te tono mēnā ka whakahaua te Ture Wā poto;
(c) he tūponotanga whaitake tērā ka angitu te kaitono i runga i ngā take o te Kereme; ā,
(d) ka taea e te kaitono te utu i ngā utu, i ngā kino rānei o te Rōpū e tonoa ana he Ture Wā poto ki a ia mēnā kāore te kaitono i angitu i runga i ngā take o te Kereme.
17.4 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te tono kia whakaratohia e te kaitono he pūtāhui tika i runga i te huarahi e whakaarohia ana e ia he tika, hei whakaritenga mō te tuku i tētahi Ture Wā poto.
17.5 Ka taea te wehewehe tuatahi i ngā utu e pā ana ki te tono mō tētahi Whakatakotoranga Wā poto e te Taraipiunara Whakatau Take i runga i tētahi whakahau, i tētahi tohutohu rānei, i runga anō i te mea ka utua i runga i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take i ngā utu o te Whakatau Take i te Whakataunga Whakamutunga.
17.6 Me whakaatu wawe tonu e te kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take tetahi huringa nui o ngā āhuatanga i tonoa ai, i whakaaetia ai rānei he Ture Wā poto.
17.7 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i tētahi Ture Wā i ngā wā katoa i runga i te tono a tētahi Rōpū. I roto i ngā āhuatanga motuhake, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i tētahi Ture Wā i runga i tana ake whakaaro i muri i te tuku pānui i mua ki ngā Rōpū.
17.8 Kāore te tukunga o tētahi Inenga Wā poto e pā ki te mana whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i muri mai. Ko te kaitono mō tētahi Inenga Wā poto he kawenga mō ngā utu, ngā kino rānei i pā ki tētahi atu Rōpū nā te Inenga Wā poto mēnā ka whakatau te Taraipiunara Whakatau Take i muri mai, i roto i ngā āhuatanga, kāore i tika kia tukuna te Inenga Wā poto. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakawhiwhi i aua utu, i aua kino rānei i ngā wā katoa i roto i te tukanga Arb-Med.
17.9 Kāore te tono mō tētahi Whakaritenga Wā poto i tukuna e tētahi Rōpū ki tētahi kōti whai mana i mua atu, i te wā rānei o te tukanga Arb-Med e whakahē ana i ēnei Ture. Me whakapā atu wawe ki te Kōti Whakawa me ngā Rōpū katoa tētahi tono mō aua whakaritenga i tukuna i muri i te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, me tētahi whakatau a te kōti i tukuna e pā ana ki taua tono.
17.10 Mena ka tonoa he Ture Whakamana, ka whakaroahia ngā herenga wā katoa i raro i ēnei Ture mā te wā e pahemo ana i waenga i te rā i tukuna ai te tono mō te Ture Whakamana me te rā i whakatauhia ai te whakaaetanga o te Ture Whakamana.
18.0 Ngā Whakahau Tuatahi
18.1 Ka āhei tētahi Rōpū, ina tono ana mō tētahi Whakaritenga Wā poto, te tono mō tētahi ota e whakahau ana i tētahi Rōpū kia kaua e whakakore i te kaupapa o tētahi Whakaritenga Wā poto ( Whakataunga Tuatahi ).
18.2 Kāore he take e tukuna ai e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi he pānui ki te Rōpū e tonoa ana te Whakataunga Wā poto mō te tono mō te Whakataunga Wā poto, mō te tono rānei mō te Whakataunga Tuatahi kia oti rā anō te whakatau i te tono mō te Whakataunga Tuatahi.
18.3 Me whakaatu e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi ki te Taraipiunara Whakataunga ngā āhuatanga katoa e pā ana ki te whakatau a te Taraipiunara Whakataunga mō te tuku, te whakaroa rānei i te whakatau. Ka haere tonu te herenga kia whai wāhi rā anō ia Rōpū e tonoa ana, e whakahaua ana rānei te Whakataunga Wā ki te whakatakoto i tana take.
18.4 E whakaarohia ana i roto i ēnei Ture ko te tukunga o tētahi Whakataunga Tuatahi ka tukuna i roto i ngā take motuhake anake. Ka tukuna he Whakataunga Tuatahi mēnā:
(a) ka whakamanahia e te kaitono ngā take kua tohua i roto i te Ture 17.3 e te Taraipiunara Whakatau Take, i raro i ngā āhuatanga e whai ake nei:
(i) te whakarerekētanga e whakaatu ana ko te kino e aromatawaitia ana ko te kino ka puta mai i te whakaputanga, te kore rānei o te whakahau; ā,
(ii) ngā whakarerekētanga katoa e tika ana; me
(b) mā te whakaaturanga i mua i te tono mō te Inenga Wā poto ki te Rōpū e anga atu ana ki a rātou ka tūpono ka kore e tutuki te kaupapa o te inenga.
18.5 Me whakapau kaha te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i tētahi tono mō tētahi Whakataunga Tuatahi i roto i ngā rā mahi e toru.
18.6 I muri tonu i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take mō tētahi tono mō tētahi Whakataunga Tuatahi me te kore panui, me:
(a) whakamōhio atu ki ngā Rōpū katoa o:
(i) te tono mō te Inenga Wā poto;
(ii) te tono mō te Whakataunga Tuatahi;
(iii) te Whakataunga Tuatahi i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei a ia); me
(iv) ngā whakawhitiwhitinga kōrero katoa i waenganui i tētahi Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki aua take; ā,
(b) hoatu he whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakatakoto i ā rātou take i te wā wawe rawa e taea ai.
18.7 Me whakaatu wawe tonu e te kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take tetahi huringa nui o ngā āhuatanga i tonoa ai, i tukuna ai rānei he Whakataunga Tuatahi.
18.8 Ka pau te Whakataunga Tuatahi i tukuna i raro i te Ture 18.4 i roto i ngā rā maramataka 20 i muri i te rā i tukuna ai e te Taraipiunara Whakatau. Heoi, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te tuku i tētahi Whakataunga Wā poto e tango ana, e whakarerekē ana rānei i te Whakataunga Tuatahi mēnā, i roto i ngā rā maramataka 20 i muri i te tukunga o te Whakataunga Tuatahi, kua tukuna he pānui ki ia Rōpū e tonoa ana te Whakataunga Wā poto i raro i te Ture 18.6, ā, kua whai wāhi ki te whakatakoto i tā rātou take.
18.9 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarerekē, ki te whakamutu, ki te whakakore rānei i te Whakataunga Tuatahi i runga i te tono a tētahi Rōpū, i runga rānei i tana ake whakaaro, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake anake, ā, i muri i te tuku pānui i mua ki ngā Rōpū.
18.10 Me tono te Taraipiunara Whakatau Take kia whakaratohia e te kaitono mō tētahi Whakataunga Tuatahi he haumarutanga e tika ana mō te whakatau, ki te kore e whakaarohia e ia he mea kāore i te tika, he mea kore rānei e tika kia pērā.
18.11 Ka whai kawenga te kaitono mō tētahi Whakataunga Tuatahi mō ngā utu, ngā kino rānei i pā ki tētahi atu Rōpū nā te whakatau a te Taraipiunara Whakatau ā muri ake nei kāore i tika kia tukuna te whakatau. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatau i aua utu, i aua kino rānei i ngā wā katoa o te tukanga Arb-Med.
18.12 He mana tō te Whakataunga Tuatahi ki ngā Rōpū katoa engari kāore e taea te whakamana e te kooti, ā, ehara i te mea he Whakataunga.
19.0 Ngā Aronga Huihuinga
19.1 I roto i ngā rā mahi tekau mai i te Rā Tīmatanga, me karanga te Taraipiunara Whakatau Take, ā, me haere ngā Rōpū katoa ki tētahi hui hei matapaki me te whakatau i ngā take tukanga me ngā take taunakitanga, me te whakarite wā ( Huihuinga Tohutohu ) mō te Whakataunga.
19.2 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahaere i te Huihuinga Tohutohu i runga i tetahi tikanga e whakaarohia ana e tika ana i roto i ngā āhuatanga (ahakoa he kanohi ki te kanohi, he waea, he hui ataata, he whakawhitiwhiti kōrero hiko rānei) i taua wā me taua rā (me te wāhi mena he hui kanohi ki te kanohi) e whakaritea ana e te Taraipiunara Whakatau.
19.3 Me mahi tahi ngā Rōpū me te ngākau pono ki te Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū katoa o te Tautohe, ā, me whai i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take kia haere ki te Hui Tohutohu (me ētahi atu Hui Tohutohu ka tonoa pea), me te whakarato tuhinga, ētahi atu taunakitanga rānei e ai ki ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take.
20.0 Te Tukunga o te Take
20.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu tikanga e ngā Rōpū, e whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, ka whai mana te tikanga e whai ake nei mō te whakawhitiwhiti kōrero me ngā taunakitanga e ngā Rōpū hei whakarite mō te Whakataunga ( Tukunga Take ):
(a) me whakapā atu te Kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu i te Tukunga Take a te Kaitono, i te rā mahi 10 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei. Me whakauru ki roto i te Tukunga Take a te Kaitono:
(i) te āhua me te pūtake o te kereme a te Kaitono;
(ii) te nui o te utu i tonoa, te awhina, te rongoā rānei i tonoa, tae atu ki tētahi kereme huamoni;
(iii) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaitono;
(iv) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaitono, he nui hei āwhina i te māramatanga katoa o te kereme, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaitono ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,
(v) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te kereme, me ngā tautohe a te Kaitono mō aua take.
(b) me whakapā atu te Kaiwhakautu, i te rā mahi 20 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaitono i tētahi kape o te Tukunga Take a te Kaiwhakautu. Me whakauru ki te Tukunga Take a te Kaiwhakautu:
(i) ko ngā mea nui i roto i te Tukunga Take a te Kaitono ka whakaaetia, ka whakaaetia rānei;
(ii) he aha ngā mea nui e tautohetia ana, me ngā take mōna;
(iii) te āhua me te pūtake o tētahi kereme whakahē;
(iv) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu;
(v) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu, e ranea ana hei āwhina i te māramatanga katoa ki te tūranga o te Kaiwhakautu, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaiwhakautu ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,
(vi) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Tukunga a te Kaiwhakautu i te Take, me ngā tautohe a te Kaiwhakautu mō aua take.
(c) ka āhei te Kaitono, i te rā mahi 25 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te tuku kōrero ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu i tētahi kōrero whakautu ki te Tukunga Take a te Kaiwhakautu.
21.0 Te Whakaroa i te Whakataunga
21.1 Kia pau te wā kua whakahuatia i roto i te Ture 20.1(c), ka whakamutua te Whakataunga ā-Tautoko i te mea kei te tatari kia tae mai te Whakataunga.
22.0 Te Whakataunga
22.1 Ka whakahaerehia te Whakataunga i raro i ngā Ture Whakataunga BDT , i raro i te Ture 1.5 o ēnei Ture me ngā whakarerekētanga ka whakaaetia e ngā Rōpū mā te tuhituhi.
22.2 Ka mahi te kaiwhakatau hei Kaiwawao, mena kāore tetahi Rōpū e whakakore i te whakaaetanga a taua Rōpū mā te tuhituhi.
22.3 I roto i tētahi tukanga Arb-Med me ētahi kaiwhakatau tautohe tokotoru, ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ka mahi te Kaiwhakatau Tautohe Matua hei Kaiwhakatau Takawaenga.
22.4 Kāore e whakaaetia kia kōrero motuhake te kaiwhakatau e mahi ana hei Kaitakawaenga ki ngā Rōpū, ā, ki te mea he kaitakawaenga tahi taua tangata, kāore e whakaaetia kia kōrero taua tangata ki tētahi atu kaitakawaenga tahi e pā ana ki ngā Mōhiohio Matatapu, ki ngā rauemi rānei i riro mai i taua kaitakawaenga tahi mai i tētahi Rōpū i te wā o tētahi hui motuhake me tētahi o ngā Rōpū.
Whakataunga – Te whakawhiwhinga i runga i ngā tikanga kua whakaaetia
22.5 Mena ka tae ki tētahi whakataunga mō ngā take katoa e tautohetia ana, ka āhei te Taraipiunara Whakatau, i runga i tōna whakaaro anake, ki te tuhi i ngā tikanga o te Whakaaetanga Whakataunga ki roto i tētahi Whakataunga ( Whakataunga i runga i ngā Tikanga Kua Whakaaetia ) mena ka tonoa e ngā Rōpū. Kāore te Taraipiunara Whakataunga e herea ki te hoatu take mō taua Whakataunga.
22.6 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu mea, mā ngā Rōpū whakatau e pikau ā rātou ake whakapaunga ture me ētahi atu whakapaunga o te Whakataunga me te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga me te Whakataunga.
Whakataunga wāhanga, kāore rānei
22.7 Ki te kore e tae ki tētahi whakaaetanga hei whakatau i ngā take katoa e tautohetia ana i roto i ngā rā mahi 45 mai i te Rā Tīmatanga, i tētahi atu wā rānei e whakaaetia ana e ngā Rōpū, ka mutu te Whakataunga, ā, ka tū anō te Whakataunga i taua rā (te Rā Whakamutunga Whakataunga ).
22.8 Kāore e whakaaetia kia whakahēngia te whakahaerenga tonu o te Whakataunga e te kaiwhakatau i mua hei Kaitakawaenga, i runga i te whakaaro kua mahi te kaiwhakatau i mua hei Kaitakawaenga i runga anō i ēnei Ture.
22.9 Mena ka riro mai ngā Mōhiohio Matatapu mai i tētahi Rōpū, i tētahi hoa takawaenga rānei i te wā o te Takawaenga e te kaiwhakatau e mahi ana hei Takawaenga:
(a) me whakaatu e te kaiwhakatau ki ia Rōpū te meka i riro mai ngā Mōhiohio Matatapu i te wā o te Whakataunga;
(b) whai muri i taua whakaaturanga, kāore e taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā tukanga whakatau i muri mai me te kore he whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū katoa; ā
(c) ki te kore ngā Rōpū katoa e whakaae kia whakahaerehia e te kaiwhakatau te whakawa i muri mai, ka kiia kua mutu te mana o te kaiwhakatau i raro i te Ture 7.1, ā, ka whakatūria he kaiwhakatau whakakapinga i runga anō i te Ture 7.7.
23.0 Tukanga – te Whakawa Whakatau Take kua Whakahokia
23.1 Me karanga e te Taraipiunara Whakatau Take tētahi atu Huihuinga Tohutohu i roto i ngā rā mahi e rima mai i te Rā Whakamutu o te Whakatau Take hei matapaki me te whakatau i ngā take tukanga me te whakarite wā mō te whakahaerenga o te Whakatau Take.
23.2 I raro i te Ture 1.5 o ēnei Ture me ngā whakarerekētanga e whakaaetia ana e ngā Rōpū mā te tuhituhi, ka whakahaerehia te Whakataunga i raro i ngā Ture Whakataunga BDT , engari kāore ngā ture e whai ake nei e pā ki tētahi whakahaerenga Arb-Med i raro i ēnei Ture:
(a) Ture 1.3;
(b) Ngā Ture 15.1-18.1; me
(c) Ngā Ture 19.13-19.20.
23.3 Kei te Taraipiunara Whakatau Take te mana whānui rawa atu e whakaaetia ana e te ture ki te whakatau i te tautohe i roto i te huarahi tika, tere, whai hua, me te whakamutunga, e ai ki ēnei Ture me ngā mātāpono o te tika tūturu.
23.4 Kei te Taraipiunara Whakatau te mana whakahaere me te mana ki te:
(a) te whakatakoto i ngā whakataunga me te tuku i ngā tohutohu e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā tikanga i ngā wā katoa o te Whakataunga, tae atu ki, engari kāore e herea ki, te whakahaere i te raupapa o ngā whakahaerenga, te wehewehe i ngā whakahaerenga, te whakakore i ngā taunakitanga e tāruaruatia ana, e kore rānei e tika ana, te whakahaere i ngā huihuinga a ngā tohunga me te whakarite i tētahi tauākī tahi a ngā tohunga; ā,
(b) whakatau i tētahi, i ētahi atu rānei take o te meka, o te ture rānei mā te tikanga whakarāpopototanga.
23.5 Me whakahaere e te Taraipiunara Whakatau te Whakatau i runga anō i te Kaupapa o ēnei Ture. Me tango e ia ngā tikanga me te tuku i ngā tohutohu me ngā whakataunga e hiahiatia ana hei whakarite kia tika, kia tere, kia whai hua hoki te tukanga whakatau i ngā take e tautohetia ana, ā, kia tutuki ai te Whāinga Matua i runga i te kaha o te Taraipiunara Whakatau.
23.6 I roto i tētahi Whakataunga me ngā kaiwhakatau e toru, ko te Kaiwhakatau Matua te kaiārahi o ngā whakahaerenga. Kei te Kaiwhakatau Matua te mana ki te whakatau i ngā pātai katoa o te tukanga, ā, ka taea e ia te kōrero ki ētahi atu mema o te Taraipiunara Whakataunga i mua i te whakatau i tētahi tukanga. Ka taea e tētahi Rōpū te tono kia whakatauhia tētahi take tukanga e te Taraipiunara Whakataunga katoa, ā, ko aua tono me whakatau e te Kaiwhakatau Matua.
23.7 I roto i ngā whakahaerenga Arb-Med me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau, ka taea te whakatau i tētahi whakataunga e te nuinga o ngā mema o te Taraipiunara Whakatau, ā, ka taea anake te haina e ngā mema e whakaae ana ki taua whakataunga.
23.8 Ki te kore e whiwhi te nuinga, ko te Kaiwhakahaere Matua anake te kaiwhakatau mō te Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau.
23.9 Ahakoa te Ture 23.6, i roto i tētahi Whakataunga i whakatūria ai te Kaiwhakawa Matua i raro i te Ture 6.10, ko te Kaiwhakawa Matua anake te kaiwhakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā Whawhati Tata.
23.10 Mena, kāore he take tika, ka whakakahore te kaiwhakawa, ka kore rānei e mahi me te āta whakaaro, e mahi tahi rānei ki te whakatakoto i tētahi Whakatau, i muri i te tukunga o tētahi whai wāhitanga tika ki te mahi pērā, ka taea e ngā kaiwhakawa e toe ana te whakatakoto i te Whakatau me te haina, engari me kī te take mō te hainatanga i mahue e te nuinga, e te Kaiwhakawa Matua rānei. Me whakatau e te nuinga o te Taraipiunara Whakatau te wā i whakaroa rawa ai te kaiwhakawa, i whakakahore rānei ki te mahi tahi ki te whakatakoto i te Whakatau.
23.11 Mēnā ka whakatau ngā kaiwhakatau e toe ana i tētahi wā i muri mai kia kaua e haere tonu te tukanga Arb-Med me te kore he whai wāhi mai o tētahi atu kaiwhakatau, me whakamōhio e ngā kaiwhakatau e toe ana ngā Rōpū me te BDT mō taua whakataunga, me te tono ki a BDT kia whakakorea te whakatūnga o te kaiwhakatau kāore i mahi, me te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i raro i te Ture 7.1.
23.12 Whai muri i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take, me tuku ngātahi ngā kōrero, ngā tuhinga, me ngā mōhiohio katoa i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū ki ia Rōpū me te Kai-Rehita.
24.0 Te Taunga o tētahi Rōpū
24.1 Mena, me te kore e whakaatu i ngā take e tika ana, ka kore te Kaitono e tuku i tētahi Tukunga Take i roto i te wā kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me whakamutu e te Taraipiunara Whakataunga te whakahaerenga.
24.2 Ki te kore te Kaiwhakautu e tuku kōrero mō te Tukunga Take i roto i te wā e tika ana kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau Take.
24.3 Mēnā ka kore e tutuki te momo i roto i te Ture 24.2, ka kore rānei tetahi Rōpū e tutuki i ēnei Ture, i ngā tohutohu rānei a te Taraipiunara Whakatau Take, ka kore rānei tetahi Rōpū e tae atu ki tētahi hui, huihuinga, haerenga, tirotiro, whakarongo rānei i karangatia e te Taraipiunara Whakatau Take, me te kore e whakaatu i te take e tika ana mō taua korenga, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau Take me te tuku i te Whakataunga i runga i ngā mōhiohio me ngā taunakitanga kei mua i a ia.
24.4 Heoi, ki te mea kua whakarērea e ngā Rōpū te tukanga Arb-Med, kua tangohia rānei ngā kereme me ngā kereme whakawhiti katoa e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahau kia mutu te tukanga Arb-Med, engari, i muri i te hoatutanga o tētahi wā tika ki ngā Rōpū hei whakautu, kāore he Rōpū e whakahē ana i roto i te tuhituhi.
25.0 Te whakakorenga o te tika ki te whakahē
25.1 He Rōpū ki te tukanga Arb-Med e haere tonu ana me te tukanga Arb-Med me te kore e whakatūpato wawe:
(a) he tono mō te mana whakahaere e ai ki te Ture 14.2;
(b) he whakahē mō tētahi tohutohu, whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take;
(c) tetahi whakahē mō te korenga e tutuki i ēnei Ture;
(d) tētahi atu mahi hē e pā ana ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakahaere rānei i te tukanga Arb-Med,
ka kiia kua whakarērea e ia tōna tika ki te whakahē i muri mai, ki te kore ia e whakaū i taua wā kāore ia i te mōhio, ā, kāore hoki i taea e ia te kimi i ngā take mō te whakahē me te āta whakaaro nui.
26.0 Ngā Piira
26.1 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tuku piira ki tētahi kooti whai mana i te Tūnga o te Whakataunga mō tētahi take ture e puta mai ana i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.
WĀHANGA IV: NGĀ UTU
27.0 Ngā Utu Whakahaere
27.1 I mua atu rānei, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med, me utu e ngā Rōpū ki a BDT te Utu Tuatahi e ai ki ngā Ture 5.5-5.7.
27.2 Me whakauru ki te Utu Tuatahi:
(a) te Utu Rēhita BDT;
(b) te utu mō te Utu Whakahaere BDT; me
(c) te utu mō ngā utu me ngā whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take,
e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
28.0 Ngā Utu o te Arb-Med – whakataunga
28.1 Mena ka tae atu ngā Rōpū ki tētahi whakataunga i te Whakataunga, i mua rānei i te whakataunga Wāhanga e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana, mā ngā Rōpū, ki te kore e whakaaetia i roto i te tuhituhi, e utu ā rātou ake utu ture me ētahi atu utu o te Whakataunga me te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga me te Whakataunga.
29.0 Ngā Utu o Arb-Med – kāore he whakataunga
29.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ki te kore he whakaaetanga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana i mua i te whakataunga wāhanga e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana:
(a) mā ngā Rōpū e pikau ā rātou ake utu ture me ētahi atu utu mō te Whakataunga me te Whakataunga tae noa ki te Rā Whakamutunga o te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga me te Whakataunga; ā
(b) mā te Taraipiunara Whakataunga e whakarite ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga Whakataunga kua huihui anō mai i te Rā Whakamutunga o te Whakataunga, arā, ngā utu ture me ētahi atu utu me ngā whakapaunga a ngā Rōpū, ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a BDT, me ētahi atu utu e pā ana ki te Whakataunga Whakataunga. Me tohutohu e te Taraipiunara Whakataunga ko tēhea Rōpū hei utu i te katoa, i te wāhanga rānei o ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga Whakataunga, ā, ka taea e ia te whakatakoto i tētahi ota mō ngā utu hei painga mō tētahi Rōpū.
29.2 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ko ngā utu o te Whakataunga Whakataunga i whakatūria anō, i utua e te Rōpū angitu i runga i te tika me te tika, ka utua e te Rōpū kāore i angitu. Heoi, ka taea e te Taraipiunara Whakataunga te wehewehe i aua utu i waenga i ngā Rōpū mēnā ka whakatauhia e ia he tika te wehewehenga i roto i ngā āhuatanga o te take.
29.3 E whai mana ana te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatakoto i tētahi Utu hei utu mā ngā Rōpū e tika ana, me te whai whakaaro ki ngā mahi a te Taraipiunara Whakatau Take, e kore e taea e taua Utu te neke atu i te Utu Mōrahi kua Whakaritea , engari i roto i ngā āhuatanga motuhake, me te Utu Whakatau Take mō ngā wā katoa e tika ana mō ngā mahi a te Whakatau Take, me ngā Whakapaunga me ngā moni katoa i puta i te Taraipiunara Whakatau Take i roto i te whakahaerenga o aua mahi i runga anō i ngā tikanga me ngā herenga kua whakatakotoria i roto i te Tāpiritanga 1 ki ēnei Ture.
29.4 E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu i tētahi utu tāpiri hei whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe o te Kereme, te Tiaki rānei, te Hononga, te Whakakotahitanga rānei.
29.5 I roto i ngā whakataunga mō ngā utu, kāore te Taraipiunara Whakatau e hiahiatia kia whakamahi i ngā reiti, i ngā tikanga rānei mō te aromatawai i aua utu e whakamahia ana e tētahi kooti kāwanatanga, e tētahi atu mana ture rānei. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakaaro ki ngā take e whakaarohia ana e ia he mea nui, tae atu ki, engari kāore i te herea ki: mēnā he ōrite ngā utu ki te nui e pā ana; te uaua me te hiranga o te take; te āhua o te mahi e whai wāhi ana; mēnā kua puta ngā utu, ā, he tika hoki; te whakaaturanga koretake o te take; mēnā i tukuna he tuku whakataunga kāore i iti iho te pai i te Tohu, ā, i whakakahoretia; te nui o te take i puta ai ngā utu koretake i tētahi Rōpū, i tana Māngai rānei mā te whai wāhi ki ngā whanonga kua whakararuraru, kua whakaroa rānei i te Whakatau; tetahi takahi i te Ture 13.6; te whakaara i ngā whakapae, ngā whakahē rānei kāore he take nui; te whakapono kino a taua Rōpū, a tana Māngai rānei; te whanonga whakahawea, hē rānei a taua Rōpū, a tana Māngai rānei i te wā o te Whakatau.
29.6 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, me tuku ngā take mō ngā utu me te whakauru i ngā take i roto i te Whakataunga kei roto taua whakatau.
29.7 Ahakoa ngā whakaritenga o ngā Ture 22.6, 28.1, me 29.1(a), ka noho tonu ngā Rōpū i ngā wā katoa he kawenga ngātahi, he kawenga takitahi hoki ki te utu i ngā utu whakahaere a BDT me ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ahakoa ka whakarērea, ka whakamutua, ka tangohia, ka mutu rānei te tukanga Arb-Med mā te whakaaetanga, i mua i te whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take e whakatau ana i ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakatau Take, me ngā utu tāpiri katoa i puta i a BDT ki te whakahoki mai i ngā moni kua roa e tika ana, i runga i te kaupapa utu katoa.
WĀHANGA V: NGĀ TURE WHĀNUI
30.0 Te Matatapu
30.1 Me whakahaere e te Taraipiunara Whakatau Take te tukanga Arb-Med i roto i te tūmataitinga.
30.2 Me pupuri e ngā Rōpū, ā rātou Māngai, te Taraipiunara Whakatau Take, te BDT, me tētahi atu tangata e whai wāhi ana ki te tukanga Arb-Med, kia noho muna, kaua hoki e whakaputa, e whakawhitiwhiti kōrero, e tuku rānei (e whakaatu) i ngā mōhiohio muna ki tētahi atu ehara i te rōpū. Kei roto i ngā mōhiohio muna ngā rauemi me ngā mōhiohio kore-tūmatanui katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med, ki tētahi Whakatau rānei i tukuna i roto i taua tukanga, ā, kei roto hoki:
(a) te meka o te tukanga Arb-Med tonu;
(b) ngā kōrero katoa, ngā tono, ngā tuku kōrero, ngā mōhiohio rānei i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū;
(c) ngā taunakitanga katoa, ahakoa he tuhinga, he mea kē atu rānei, i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take;
(d) ngā tuhipoka katoa i tuhia e te Taraipiunara Whakatau Take;
(e) ngā rekoata katoa, ngā tuhinga rānei o ngā taunakitanga, ngā tuku kōrero rānei i tukuna ki mua i te Taraipiunara Whakatau Take;
(f) tetahi Whakaaetanga Whakataunga i tutuki i roto i te Whakataunga;
(g) ngā whakataunga katoa, ngā whakahau, ngā Whakataunga rānei a te Taraipiunara Whakatau Take; ā,
(h) ngā rauemi me ngā mōhiohio kore-tūmatanui katoa i whakaratohia mō te tukanga Arb-Med e tētahi Rōpū, tae atu ki ngā tuhinga i whakamahia, i hangaia rānei e tētahi Māngai, e tētahi kaitohutohu rānei ki tētahi Rōpū ki te tukanga Arb-Med.
( Ngā Mōhiohio Matatapu )
30.3 Mena kei te whai tētahi Rōpū ki te whakauru, ki te hiahiatia rānei kia whakauru ki te tukanga Arb-Med, i tētahi tangata ehara i te rōpū, tae atu ki tētahi Māngai, kaiwhakaatu meka, kaiwhakaatu tohunga rānei, kaiwhakamāori, kaiwhakamāori, tētahi atu tangata rānei, me whakarite e taua Rōpū te whakaaetanga o mua a te tangata ehara i te rōpū hei tiaki i te muna o ngā Mōhiohio Matatapu. Me tuhi tēnei whakaaetanga ki te puka kua whakaratohia i te Tāpiritanga 3 o ēnei Ture, ā, me whakarato he kape o te Whakaaetanga Matatapu kua hainatia e ia tangata ehara i te rōpū ki te Taraipiunara Whakatau Take e taua Rōpū hei whakaritenga mō te whai wāhi a taua tangata ehara i te rōpū ki te tukanga Arb-Med.
30.4 Ahakoa ngā Ture 30.1-30.3, ka taea e BDT, he Rōpū, he Māngai, te Taraipiunara Whakatau Take, he rōpū rānei kāore i te whai wāhi ki te tukanga Arb-Med, te whakaatu i ngā Mōhiohio Matatapu ki te whānuitanga e tika ana hei:
(a) whakamana i tētahi Whakaaetanga Whakataunga i tae mai i roto i te Whakataunga;
(b) te whakawā, te tiaki rānei i te Whakataunga, i ngā whakahaerenga rānei e pā ana ki taua mea (tae atu ki ngā whakahaerenga whakamana, whakakorenga rānei);
(c) whai i tētahi tika ture;
(d) tiaki i ngā mana ture o tētahi Rōpū e pā ana ki tētahi rōpū tuatoru;
(e) whakautu ki tētahi subpoena tika, ki tētahi tono mōhiohio a te kāwanatanga, ki tētahi atu tukanga whakahau rānei;
(f) rapu ratonga ture, ratonga kaute, ratonga ngaio rānei, whakaea rānei ngā tono mōhiohio a ngā kaihoko pea, ngā kaipupuri moni, ngā kaituku moni rānei, engari i ia wā ka whakaae te kaiwhiwhi i mua ki te tiaki i te muna o ngā Mōhiohio Matatapu;
(g) kia tutuki i te whakahau a te kooti whai mana, i te ture rānei o tētahi Kāwanatanga e herea ana ki te Rōpū e whakaatu ana i te whakaaturanga,
engari i ngā wā katoa kāore taua whakaputanga, whakaaturanga, whakawhitiwhitinga kōrero rānei e neke atu i te mea e tika ana mō aua kaupapa.
30.5 Me whakamōhio te Taraipiunara Whakatau Take, ia Rōpū, me te BDT e te tangata e hiahia ana ki te whakapuaki i raro i te Ture 30.4, i roto i tētahi wā tika i mua i te whakapuakitanga e whakaarohia ana.
30.6 Me whakauru ki te pānuitanga ngā taipitopito katoa o te whakaaturanga e whakaarohia ana me te whakamārama i te take mōna. Mēnā ka ara ake tētahi pātai pēnei i roto i te tukanga Arb-Med, me whakatau e te Taraipiunara Whakatau Take mēnā ka tutuki te whakaaturanga i ngā whakaritenga o te Ture 30.4 i muri i te tukunga o te whai wāhi ki ia Rōpū kia whakarongohia.
30.7 Ahakoa ngā mea kua whakahuatia ake nei, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Take, i te wā o te whakahaerenga Arb-Med, ki te whakaae kia whakaaturia ngā Mōhiohio Matatapu i waho o ngā kāwai kua whakatakotoria i roto i te Ture 30.4 ina whakaae te Taraipiunara Whakatau Take he mea tika, he mea tika hoki i roto i ngā āhuatanga. Kia whakaaetia ai, me tuku e te iti rawa i te kotahi Rōpū taua pātai ki te Taraipiunara Whakatau Take, ā, me hoatu he whai wāhitanga ki ia Rōpū kia whakarongohia.
30.8 Mena ka takahia e tētahi Rōpū ngā whakaritenga o ngā Ture 30.2-30.7 i mua i te whakataunga whakamutunga, ka āhei te Taraipiunara Whakatau Tautohe, i muri i te tuku pānui ki ngā Rōpū me te whai wāhi tika kia whakarongohia, ki te mahi i tētahi mahi tika tae atu ki, engari kāore e herea ki:
(a) te tuku whakahau e whakahau ana i te Rōpū e kore e whai mana ki te mahi, ki te kore rānei e mahi i tētahi ara motuhake; ā,
(b) te tuku i te utu mō ngā utu kino.
30.9 E whakaae pū ana ngā Rōpū me whakahaere motuhake ngā whakahaerenga kōti e pā ana ki te whakahaerenga Arb-Med, ki te whānuitanga katoa e whakaaetia ana e te ture i taua mana whakahaere.
31.0 Te whakakorenga o te nama me te utunga
31.1 Ka tukuna, ka whakawāteahia hoki e ngā Rōpū, ngātahi, ā, ka wehea hoki ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me te BDT, ōna ākena me āna kaimahi, mai i ngā herenga katoa o tētahi momo (ahakoa he mangere, he kōrero hē, he takahi i te kirimana, he takahi rānei i tētahi herenga tika, kaitiaki, ture, tetahi atu herenga rānei) e kīia ana ka puta ake i roto i te hononga ki, i puta mai rānei i, i tētahi huarahi rānei e pā ana ki te whakamahinga o tētahi o ā rātou mahi, herenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te korenga rānei he mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei. Ko tētahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, tētahi ākena, kaimahi rānei o BDT kāore i mahi tinihanga, ā, kua kitea kāore i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka tukuna tonutia ia, ka whakawāteatia hoki i te herenga e ai ki te whakaritenga o ēnei Ture.
31.2 Kāore e taea te whakawhirinaki ki ngā kōrero, ngā kōrero rānei, ahakoa he tuhituhi, he kōrero ā-waha rānei, i mahia, i whakamahia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei, e pā ana ki, i puta mai rānei i, i tētahi ara rānei e pā ana ki te tukanga Arb-Med, hei whakatū, hei pupuri rānei i tētahi mahi mō te whakakino ingoa, te kōrero kino, te kōrero kino, tētahi amuamu e pā ana rānei.
31.3 Ka whakaae ngā Rōpū, ngātahi, ā, motuhake hoki, ki te utu me te pupuri i te utu mō ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me te BDT, ōna ākena me āna kaimahi, mō ngā kereme katoa, ngā utu, ngā whakapaunga, ngā nama, ngā whakawhiwhinga, ngā kino, me ngā whakahaerenga o tētahi momo (i utua tika, i puta tika mai rānei i a rātou, i mahia ā-kore rānei e tētahi atu rōpū) e pā ana ki, e pā ana rānei ki, te whakamahi i ā rātou mahi, kawenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te kore rānei i mahia he mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, ōna ākena, āna kaimahi rānei. Mena kāore tētahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, tētahi ākena, kaimahi rānei o BDT i mahi tinihanga, ā, e whakaaturia ana kāore ia i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka utua tonutia ia e ai ki te whakaritenga o ēnei Ture.
31.4 I muri i te whakataunga o te Whakataunga Whakamutunga, ā, kua pau katoa ngā āheinga whakatikatika, whakamaoritanga, me ngā Whakataunga Tāpiri, kāore a BDT, āna ākena me āna kaimahi, te Taraipiunara Whakataunga, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakataunga, e whai kawenga ture ki te whakaputa kōrero ki tētahi tangata mō tētahi take e pā ana ki te tukanga Arb-Med, kāore hoki tētahi Rōpū e rapu ki te karanga i tētahi o ēnei tāngata ki te tuku taunakitanga i roto i ngā tukanga ture e puta mai ana i te tukanga Arb-Med, e pā ana rānei ki te tukanga Arb-Med.
31.5 Ko te whāinga o ngā Ture 31.1-31.4 he whakarato i te ārai whānui rawa atu i te herenga e whakaaetia ana e te ture ki te Taraipiunara Whakatau Take, BDT, āna ākena me āna kaimahi, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakatau Take.
32.0 Te rokiroki i ngā tuhinga Arb-Med
32.1 Ki te kore tetahi Rōpū e tono kia whakahokia mai ngā tuhinga taketake i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau mō te kaupapa o te whakahaerenga Arb-Med, ka whakangaromia ngā tuhinga taketake katoa e te Taraipiunara Whakatau i muri i te paunga o ngā marama maramataka e toru i muri i te mea whakamutunga o:
(a) te rā o tētahi Whakaaetanga Whakataunga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana; rānei,
(b) te rā o te Whakataunga whakamutunga i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki te Whakatau Take.
33.0 Ngā whakawhitiwhiti kōrero me ngā taipitopito whakapā
33.1 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me tuku ngā whakawhitiwhitinga katoa e pā ana ki te whakahaerenga Arb-Med ki te Kai-Rehita.
33.2 Whai muri i tēnā, me tuku tika ngā whakawhitiwhitinga kōrero katoa i waenganui i ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau ki te Taraipiunara Whakatau, ā, me tārua ki te Kai-Rehita.
33.3 Me tuku ā-tuhi tetahi tono, whakaaetanga, tono, tohutohu, aronga, whakautu, pānui, me ētahi atu whakawhitiwhitinga kōrero e hiahiatia ana, e whakahuatia ana rānei i roto i ēnei Ture, i roto rānei i tētahi Tāpiritanga ki ēnei Ture. Mena he mea hiko, me ngāwari te uru atu kia wātea ai mō ngā tirotirohanga i muri mai.
33.4 Ko ngā whakamōhiotanga, tuhinga, mōhiohio rānei e tukuna ana ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū me tuku ngātahi e taua Rōpū ki ia Rōpū me te Kai-Rehita.
33.5 Ka taea te tuku tika i ngā whakawhitiwhitinga kōrero me ngā whakamōhiotanga i waenganui i te BDT, te Taraipiunara Whakatau Take, me ngā Rōpū mā te īmēra, mā tētahi atu huarahi whakawhitiwhiti kōrero rānei e whakarato ana, e āhei ana rānei ki te tuhi i te tukunga kōrero.
33.6 Ko ngā Tukunga Take me ētahi atu tukunga, tuhinga, rauemi taunakitanga rānei i tonoa, i whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau Take kia tukuna e tētahi Rōpū, me tuku ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i te wāhitau īmēra mō te ratonga kua tohua e ia Rōpū, kua whakamanahia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take mō te kaupapa o te tukanga Arb-Med, ā, ki te tukuna pērā, ka kiia kua riro mai.
33.7 Mēnā kāore he tohu, he whakamanatanga rānei, ko te tuhinga:
(a) i riro mai mēnā ka tukuna ā-tinana ki te kaiwhiwhi;
(b) e kiia ana kua riro mai mēnā ka waiho ki te wāhi pakihi noa, ki te wāhi noho tūturu, ki te wāhitau mēra rānei o te kaiwhiwhi;
(c) kua kiia kua riro mai, mēnā kāore e taea te tuku i muri i ngā mahi whaitake, ka tukuna ki te wāhi pakihi whakamutunga o te kaiwhiwhi, te wāhi noho tūturu, te wāhitau mēra rānei, mā te reta rehita, mā tētahi atu huarahi rānei e whakaatu ana i te ngana ki te tuku.
33.8 Ka kiia te karere kua tae mai i te rā i tukuna ai.
33.9 Ko te pānui i tukuna mā te hiko ka kiia kua riro mai i te rā i tukuna ai, engari ko te Pānui Arb-Med ka kiia kua riro mai i te rā e tae atu ai ki te wāhitau hiko o te kaiwhiwhi.
34.0 Ngā Mea Kanorau
34.1 Ko ngā whakataunga katoa a BDT e pā ana ki āna mahi me āna herenga i raro i ēnei Ture he whakataunga whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take. He whakataunga whakahaere ēnei, ā, ki te kore e whakahuatia tētahi atu mea i roto i ngā Ture, kāore a BDT e hiahiatia kia whakapuaki, kia whakapuaki rānei i ngā take mō āna whakataunga.
34.2 Mā te whakaae ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ka kiia ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Tautohe kua whakaae kia kaua e tono ki tētahi kōti, ki tētahi mana whakahaere, ki tētahi atu tinana rānei he mana whakahaere, mō tētahi awhina e pā ana ki te mana whakahaere, ki te mana rānei o BDT i raro i ēnei Ture, mena kāore taua whakaaetanga e taupatupatu ana ki te ture o te Tūnga Whakatau Tautohe.
34.3 Mō ngā take katoa kāore i te tino whakaritea i roto i ēnei Ture, me mahi ngā Rōpū, te BDT, me te Taraipiunara Whakatau i runga i te wairua o ēnei Ture, ā, me whakapau kaha ki te whakarite kia taea te whakamana i tētahi Whakaaetanga Whakataunga, i tētahi Whakataunga rānei i mahia i raro i ēnei Ture.
34.4 Ka āhei te Kai-rehita ki te whakaputa i ētahi Tuhipoka Mahi i ia wā, i ia wā, hei tāpiri, hei whakahaere, hei whakatinana hoki i ēnei Ture hei whakahaere i ngā mahi a Arb-Med e whakahaeretia ana e ēnei Ture.
TĀPIRITANGA 1: NGĀ UTU ME NGĀ WHAKATAURANGA BDT MŌ ARB-MED
Ka whakaratohia e BDT he ratonga Arb-Med e whakahaeretia katoatia ana. Hei whakarite kia ōrite te utu o Arb-Med ki te moni e tautohetia ana, ka herea ngā utu a ā mātou kaiwhakatau mō te wāhanga Whakatau Tautohe o te ratonga i runga i te moni e tautohetia ana.
Hei tātai i te nui o te moni e tautohetia ana, te GST, te taake uara tāpiri, tetahi atu taake rite rānei e pā ana, me tāpiri ngātahi te uara whakauru o ngā kereme katoa, ngā kereme whakahoki, me ngā parepare tautoko i roto i te tāra o Aotearoa.
Kāore te huamoni e whakaarohia mēnā kāore te huamoni e keremehia ana e tētahi Rōpū e nui ake i te moni matua katoa, ā, i tēnei wā, ka tatauhia te moni e tautohetia ana i runga i te uara o te kereme huamoni anake.
Ko ngā moni katoa e whakahuatia ana kei roto i te tāra o Aotearoa, ā, kei roto i tēnei ko te GST (mēnā he tāra).
1.0 Utu Tuatahi
Me utu he Utu Tuatahi ki a BDT i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med. Me whakauru ki te Utu Tuatahi:
(a) te Utu Rēhita ;
(b) he utu mō te Utu Whakahaere , me tatau i runga anō i te aromatawai whaitake a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana; ā
(c) he utu mō te Pūtea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take , me tatau i runga anō i te whakatau tata a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua rā anō te Utu Tuatahi.
2.0 Utu Rēhita
E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū ki te BDT he Utu Rēhita kāore e taea te whakahoki mai, arā:
(a) $1,000.00 mō Arb-Med me te kaiwhakawa kotahi; rānei
(b) $2,000.00 mō Arb-Med me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau.
3.0 Utu Whakahaere
E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū te Utu Whakahaere kāore e taea te whakahoki mai ki te BDT, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
| Te nui o te tautohe | Utu Whakahaere |
| ≤ $249,999.99 | $1,250.00 |
| $250,000.00 ≤ $499,999.99 | $1,250.00 tāpiri atu ki te 0.7% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00 |
| $500,000.00 ≤ $999,999.99 | $3,000.00 me te 0.4% i runga i te moni neke atu i te $500,000.00 |
| $1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $5,000.00 me te 0.16% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00 |
| $2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $7,500.00 me te 0.1% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00 |
| $5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $10,000.00 tāpiri atu ki te 0.1% o te moni neke atu i te $5,000,000.00 |
| $10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $15,000.00 tāpiri atu ki te 0.0125% mō te moni neke atu i te $10,000,000.00 |
| $50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $20,000.00 tāpiri atu ki te 0.02% mō te moni neke atu i te $50,000,000.00 |
| ≥ $100,000,000.00 | $30,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te $50,000.00 te mōrahi |
| Whakaora whakapuakitanga anake | $3,000.00 |
Whakaora Wā Whawhati Tata
Mēnā e tonoa ana he Whakaora Wā Poto, me utu e te kaitono he Utu Whakahaere tāpiri kāore e taea te whakahoki mai i te wā e tukuna ai te tono mō te Whakaora Wā Poto, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
| Te nui o te tautohe | Utu Whakahaere – Whakaora Wā Tere |
| ≤ $249,999.99 | $1,000.00 |
| $250,000.00 ≤ $499,999.99 | $1,250.00 |
| $500,000.00 ≤ $999,999.99 | $1,500.00 |
| $1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $1,625.00 |
| $2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $1,750.00 |
| $5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $2,000.00 |
| $10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $2,500.00 |
| $50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $2,750.00 |
| ≥ $100,000,000.00 | $3,000.00 |
| Whakaora whakapuakitanga anake | $1,500.00 |
Kāore te Utu Whakahaere e whakauru ana i ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakatau Take, te whakamahinga, te utu reti, me te utu mō ngā whakaurunga me ngā ratonga tautoko mō te whakahaerenga Arb-Med, me te hononga ki tēnā.
4.0 Ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Kaiwhakawa
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu ki a ia he utu mō te wā i whakapaua e ia ki ngā mahi o te tukanga Arb-Med.
Utu Whakataunga
E tika ana kia whakaritea e te kaiwhakatau he utu e tika ana, ā, kia utua hoki ki a ia, e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau i a ia e mahi ana i ngā mahi a te Whakatau, ā, kaua e neke atu i te nui rawa o te utu, haunga ngā āhuatanga motuhake, i te nui rawa o te utu i roto i te maramataka e whai ake nei ( Utu Mōrahi Kua Whakaritea ):
| Te nui o te tautohe | Utu |
| ≤ $249,999.99 | $30,000.00 |
| $250,000.00 ≤ $499,999.99 | $35,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00 |
| $500,000.00 ≤ $999,999.99 | $40,000.00 me te 3% mō te moni neke atu i te $500,000.00 |
| $1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $55,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00 |
| $2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $85,000.00 me te 1.6% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00 |
| $5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $125,000.00 me te 0.5% i runga i te moni neke atu i te $5,000,000.00 |
| $10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $150,000.00 tāpiri atu ki te 0.125% o te moni neke atu i te $10,000,000.00 |
| $50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $200,000.00 me te 0.2% i runga i te moni neke atu i te $50,000,000.00 |
| ≥ $100,000,000.00 | $300,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te mōrahi o te $500,000.00 |
| Whakaora whakapuakitanga anake | $40,000.00 |
I roto i ngā āhuatanga motuhake, ka taea e BDT, i runga i te tono a te kaiwhakatau, ka tāruatia ki ia Rōpū, te whakarite i te moni e tika ana kia utua e te kaiwhakatau mō te Whakatau i te utu nui ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea i muri i te tuku i te whai wāhi ki ia Rōpū ki te whakautu. Mena kei te hiahia tetahi Rōpū ki te whakamahi i taua tika, me whakapuaki e taua Rōpū tana whakautu ki a BDT, ki te kaiwhakatau, me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te tono a te kaiwhakatau mō te utu tāpiri.
Hei tautoko i tētahi kereme mō te utu i tētahi moni tāpiri atu ki te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, kaua e neke ake i te NZ$850.00 ia haora te utu katoa-ā-haora a te kaiwhakawa.
Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a BDT ki te whakapiki i te Utu e tika ana kia utua e te kaiwhakatau tautohe ki runga ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea mō te Whakatau Tautohe he whakatau whakahaere i raro i te Ture 34.1.
Te Whakaora Tauwhiro, Te Tukanga Whakarāpopototanga, Te Hononga, me te Whakakotahitanga
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu i tētahi moni e ngā Rōpū, neke atu i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, he moni whaitake tēnei e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau ki te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe i tētahi Kereme, i tētahi Tiaki rānei, i tētahi Hononga, i tētahi Whakakotahitanga rānei ( Utu Tāpiri ).
Mēnā ka puta he tautohe e pā ana ki te Utu Tāpiri i whakaritea e te kaiwhakatau, ka whakatauhia e BDT te moni tāpiri e tika ana kia utua e te kaiwhakatau i muri i te tuku i te whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakautu. Mēnā e hiahia ana tetahi Rōpū ki te whakamahi i taua mana, me whakapuaki e taua Rōpū tana whakautu ki a BDT me te kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi e rima.
Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a BDT mō te Utu Tāpiri e tika ana kia utua he kaiwhakatau mō te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe i tētahi Kereme, i tētahi Tiaki rānei, i tētahi Hononga, i tētahi Whakakotahitanga rānei, he whakatau whakahaere i mahia i raro i te Ture 34.1.
Utu Whakatau
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite, ā, ki te utua hoki he utu e tika ana, e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau i a ia e mahi ana i ngā mahi a te Hui Whakatau ( Utu Whakatau ).
Hei tautoko i tētahi kereme mō te utu o te Utu Whakatau, kaua te utu ia hāora katoa a te kaiwhakatau e neke ake i te NZ$850.00 ia hāora.
Ko te whakatau a BDT mō te nui o te moni hei utu ki tētahi kaiwhakatau mō te Utu Whakatau, he whakatau whakahaere i raro i te Ture 34.1.
Ngā Whakapaunga Arb-Med
E whai mana ana a BDT ki te whakahoki mai i ngā Whakapaunga tuturu me ngā Whakapaunga whaitake o te whakawakanga Arb-Med, hei tāpiri atu ki te Utu.
Te utu e utua ana mō te whakakapinga o te kaiwhakawa
Mena ka kore e taea e te kaiwhakatau te mahi i ngā mahi o taua tūranga, i roto i te ture, i te ngoikore rānei, ka kore e taea e ia te mahi i ngā mahi o taua tūranga, ka wehe atu rānei i te tūranga, ka whakakapia rānei i runga i ngā Ture 6.18, 7.1-7.7 rānei, ka whakatauhia e BDT te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga hei utu ki te kaiwhakatau kua whakakapia (mēnā he mea kei roto). Ka whakaarohia e BDT ngā āhuatanga o te take, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te pūtake mō te tango atu, ngā take rānei mō te whakakapinga, te mahi i mahia e te kaiwhakatau e pā ana ki te tukanga Arb-Med, me te uaua o te kaupapa.
Te Haumarutanga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take
Kāore te BDT e tuku Pānui Whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū kia utua rā anō e ngā Rōpū (i roto i ngā moni mārama) ki roto i te pūkete whakawhirinaki o BDT te pūmau kua whakaritea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
| Te moni e tautohetia ana | Te nui o te haumarutanga | |
| 1 Kaiwhakawa | 3 Ngā Kaiwhakawa | |
| ≤ $249,999.99 | $10,000.00 | $25,000.00 |
| $250,000.00 ≤ $499,999.99 | $15,000.00 | $35,000.00 |
| $500,000.00 ≤ $999,999.99 | $20,000.00 | $45,000.00 |
| $1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $25,000.00 | $55,000.00 |
| $2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $30,000.00 | $65,000.00 |
| $5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $35,000.00 | $75,000.00 |
| $10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $40,000.00 | $85,000.00 |
| $50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $45,000.00 | $90,000.00 |
| ≥ $100,000,000.00 | $50,000.00 | $100,000.00 |
| Whakaora whakapuakitanga anake | $20,000.00 | $45,000.00 |
Te Haumarutanga mō te Whakaora Tauwhiro, te Tukanga Whakarāpopototanga, me te Hononga
Mēnā e tonoa ana he Whakaora Wā poto, he whakakorenga wawe i tētahi Kereme, he Tiaki rānei, he Hononga rānei, me utu e te kaitono ki a BDT tētahi moni tāpiri hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi e whai ake nei:
| Te nui o te tautohe | Haumarutanga Tāpiri |
| ≤ $249,999.99 | $5,000.00 |
| $250,000.00 ≤ $499,999.99 | $7,500.00 |
| $500,000.00 ≤ $999,999.99 | $10,000.00 |
| $1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $11,125.00 |
| $2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $12,500.00 |
| $5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $15,000.00 |
| $10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $17,500.00 |
| $50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $18,750.00 |
| ≥ $100,000,000.00 | $20,000.00 |
| Whakaora whakapuakitanga anake | $10,000.00 |
Ehara te nui o te haumarutanga i te whakatau tata
Ko te moni katoa e utua ana hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take he utu tīmatanga noa iho tēnei mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ka tatauhia i runga anō i ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture.
He moni iti noa iho te utu tuatahi, ehara i te whakatau tata mō te utu o te tukanga Arb-Med . E whai mana ana te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakarite i tētahi utu hei utu mā ngā Rōpū e tika ana, e whai whakaaro ana ki te mahi kua oti, ā, e kore e taea e taua utu te neke atu i te utu mōrahi kua whakaritea i runga ake nei, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake, me tētahi utu takawaenga, utu tāpiri, utu whakakore rānei e tika ana kia whiwhi te Taraipiunara Whakatau Take i raro i ēnei Ture.
Ngā utu tāpiri me ngā utu wā-poto
I te wā o te Whakataunga, ka taea e BDT te tono i ētahi wā kia kotahi, kia maha rānei ngā moni tāpiri, wā poto, me/ranei ngā moni tāpui whakamutunga mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med, i puta, i puta rānei mā te ingoa o ngā Rōpū, hei painga rānei mō rātou. Me utu aua moni tāpui katoa ki te pūkete whakawhirinaki o BDT ina tonoa.
Ka āhei te Kai-rehita, i ia wā, i runga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakamahi i ngā moni tāpui me ngā moni putunga i utua e ngā Rōpū hei pūtāhui mō ngā utu wā poto ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te tuku i tētahi tauākī kaute hou ki ngā Rōpū.
Ko ngā huamoni katoa ka puta mai i aua moni tāpui ka puritia e BDT hei taonga māna ake.
Ngā Rōpū Maha
I roto i te Arb-Med e whai wāhi ana ki ngā Rōpū maha, ka pā ngā whakaritenga o ngā wāhanga 1-4 ki ngā tikanga mutatis mutandis , engari me whakapiki ake te Utu Rēhita mā te 50% o te moni kua whakaritea mō te tuatoru me ngā Rōpū tāpiri katoa ki te tukanga Arb-Med.
Hononga
Me utu e te kaitono he Utu Hononga ki a BDT i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Hononga. Me whakauru ki te Utu Hononga:
(a) he utu rēhita kāore e taea te whakahoki mai o:
(i) $1,000.00 mō Arb-Med me te kaiwhakawa kotahi; rānei
(ii) $2,000.00 mō Arb-Med me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau.
(b) he utunga mua mō te Utu Whakahaere hei tatau i runga anō i te aromatawai whaitake a te kaitono mō te uara o ana kereme whakawhiti ki te tangata ehara i te rōpū me ngā kereme whakahoki me/ranei ngā parepare tautoko a te tangata ehara i te rōpū; ā,
(c) he utunga i mua mō te Pūtea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take kia tatauhia i runga anō i te aromatawai tika a te kaitono mō te uara o āna kereme whakawhiti ki te tangata ehara i te rōpū me ngā kereme whakahoki me/ngā parepare tautoko rānei a te tangata ehara i te rōpū.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te Tono Hononga kia utua rā anō te Utu Hononga.
Mēnā ka whakakahoretia te Tono Hononga e te Taraipiunara Whakatau Take, ka whakahokia e BDT ki te kaitono te moni katoa i utua i mua hei utu mō te Utu Whakahaere me tetahi moni kāore anō kia whakapaua i utua hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take.
Whakakotahitanga
Me utu e te kaitono te utu whakakotahitanga kāore e taea te whakahoki mai i a BDT, arā:
(a) $2,000.00 mēnā he kaiwhakatau kotahi kei roto i ia Taraipiunara Whakatau; rānei
(b) $3,500.00 mēnā he nui atu i te kotahi te kaiwhakatau i roto i tētahi, i ētahi rānei o ngā Taraipiunara Whakatau.
Me utu e te kaitono te Utu Whakakotahi i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Whakakotahi.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT e pā ana ki te Tono Whakakotahitanga kia utua rā anō te Utu Whakakotahitanga.
Hei karo i te ruarua, ko te Utu e tika ana kia utua e te kaiwhakawa mō ngā whakahaerenga Arb-Med whakakotahi ko te tapeke o ngā Utu Mōrahi Kua Whakaritea motuhake e utua ana mō ia whakahaerenga Arb-Med (me tetahi Utu Whakatau, Utu Tāpiri, Utu Whakakore rānei e tika ana kia whiwhi te Taraipiunara Whakatau i raro i ēnei Ture). Kāore te Utu e tatauhia i runga i te uara katoa o ngā moni e tautohetia ana i roto i ia whakahaerenga Arb-Med whakakotahi.
5.0 Āhea te utu e hiahiatia ana?
Me utu te Utu Tuatahi ki a BDT i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med.
I ētahi wā, ka tono pea a BDT i tētahi, i ētahi atu rānei Utu Tāpiri mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga kua puta, ka puta rānei mō ngā Rōpū, mō te painga rānei o ngā Rōpū, i roto i te Arb-Med.
Mena he nui ake te tapeke moni tuturu e tautohetia ana i te uara i whakamahia mō te tatau i te Utu Tuatahi, me whakauru ki te Utu Tāpiri whakamutunga:
(a) te toenga o te Utu Whakahaere, me tatau kia rite ki te rārangi mahi i te wāhanga 3 o tēnei Tāpiritanga; ā
(b) te toenga o ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, me tatau kia rite ki ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture.
Me utu e ngā Rōpū ngā Utu Tāpiri katoa i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono a BDT mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.
Mena kāore i utua katoatia tetahi moni tāpui, moni tāpui rānei e hiahiatia ana i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono, ka whakamōhio te Kai-rehita i ngā Rōpū kia taea ai e tētahi, e tētahi rānei o rātou te utu i te utu e hiahiatia ana. Mena kāore i utua i roto i ētahi atu rā mahi e rima, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Tautohe te whakahau kia whakamutua, kia whakamutua rānei te whakahaerenga Arb-Med.
Mena he iti iho ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med i te moni e puritia ana e BDT hei pūtāhui, ka tukuna e BDT te Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau ki ngā Rōpū i te wā e taea ai i muri i te whakataunga a te Taraipiunara Whakataunga.
Mēnā he nui ake ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med i te moni e puritia ana hei pūtāhui, ka whakamōhiotia ngā Rōpū e BDT i te wā e taea ai mō ngā Utu me ngā Whakapaunga tuturu a te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka tonoa ngā Rōpū kia utua te toenga hei whakaara ake i te Whakataunga. Ina utua katoatia te toenga, ka tukuna he kape o te Whakataunga ki ia Rōpū e BDT.
I te wā e taea ai, i muri i te tukunga o tētahi Whakataunga i runga i ngā Tikanga Kua Whakaaetia, i tētahi Whakataunga Whakamutunga rānei ki ngā Rōpū, ka tukuna e BDT he tauākī whakamutunga mō ngā kaute ki ngā Rōpū mō ngā moni tāpui me ngā moni kua riro mai me ngā utunga i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka whakahokia e BDT tetahi toenga moni tāpui kāore anō kia whakapaua ki ngā Rōpū i runga i te huarahi i whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e BDT i te wā e tika ana kia utua tetahi utu i raro i ēnei Ture.
6.0 Te kawenga mō te utu
E wātea ana ngā Rōpū ki te whakarite i ngā whakaritenga i waenganui i a rātou mō te utu i ngā Utu me ngā Whakapaunga o Arb-Med.
Heoi anō, ahakoa te whakaaetanga i waenganui i ngā Rōpū, ka noho tahi, ka noho takitahi hoki ngā Rōpū ki te kawenga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ahakoa i whakataua e ia he Whakataunga e whakatau ana i ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakatau Take, me te Utu Whakahaere BDT me ngā utu katoa i puta i a BDT ki te whakahoki mai i ngā moni kua tomuri i runga i te kaupapa utu katoa.
7.0 Ngā tikanga utu
Ka taea te utu i ngā utu me ngā whakapaunga katoa o te BDT mā te nama tika, te whakawhiti putea, te kāri nama rānei (Visa me MasterCard anake). Me utu he utu tauhokohoko kaihokohoko o te 2.95% hei tāpiri atu ki te utu BDT kua whakaputaina mō ngā utu kāri nama katoa.
Ka tukuna he nama mō ngā Utu, ngā Whakapaunga, me ngā whakapaunga katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med ki roto i ngā tāra o Aotearoa, engari ka taea te utu ki roto i ētahi atu moni whakawhiti i ngā reiti e mau ana i te wā e utua ana, engari me utu e te kaiutu ngā utu whakawhiti me/ranei ngā utu whakawhiti moni.
8.0 Te whakataunga, te tango rānei
Mēnā ka whakatauhia te tautohe, ka tangohia rānei te Whakaaetanga Arb-Med e ngā Rōpū i mua i te whakataunga Wāhanga e whakatau ana i ngā take katoa e pā ana ki te tautohe, ka tangohia ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take i mua i taua rā, tae atu ki te tika ki ngā Utu Whakakore me te toenga o te Utu Whakahaere BDT i te moni i utua hei pūtāhui e ngā Rōpū mō ngā utu o te tukanga Arb-Med.
Ka whakahokia te toenga o ngā moni pūtāhui ki ngā Rōpū i roto i ngā ōwehenga i utua ai te utu pūtāhui, ki te kore ngā Rōpū e whakaae i tētahi atu mea, ā, ka tohutohu i a BDT mā te tuhituhi i roto i ngā rā mahi e rima o te pānui mō te whakataunga, te tango rānei i te Whakaaetanga Arb-Med.
Mēnā he nui ake te tapeke o ngā Utu me ngā Whakapaunga me te Utu Whakahaere BDT i te moni e puritia ana hei pūtāhui, me utu e ngā Rōpū te toenga i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te whakamōhiotanga mai i te BDT mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.
9.0 Ngā Utu Whakakore
I ngā wā katoa ka whakamōhiotia e tētahi Rōpū te Taraipiunara Whakatau Take mā te tuhituhi ka whakakorehia he hui, he wā Whakatau Take, he tirotiro, he rā whakarongo rānei kua whakaritea, ahakoa kua whakatauhia te tautohe i waenganui i ngā Rōpū, kua whakaroahia rānei te hui, te wā Whakatau Take, te tirotiro, te whakarongo rānei mā te whakaaetanga, kua tangohia, kua whakamutua rānei te Tono mō te Arb-Med e ngā Rōpū mō tētahi take, ā, ka tae mai te pānui ki te Taraipiunara Whakatau Take i waenga i te 15 me te 11 ngā rā mahi mai i te rā o te hui, te wā Whakatau Take, te tirotiro, te whakarongo rānei kua whakaritea, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te utu i te utu o te 50% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau Take mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua wā ( Utu Whakakore ).
Mena ka tae mai taua pānui i roto i ngā rā mahi tekau, iti iho rānei, mai i te rā o te hui kua whakaritea, te wā Whakataurite, te tirotiro, te whakarongo rānei, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te utu i te Utu Whakakore e 75% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua hui.
Mō te tatau i ngā Utu Whakakore, kaua e neke atu i te waru hāora ngā utu o ia rā a te kaiwhakatau i te whakataunga, ā, ko te utu ia hāora katoa kei roto ko te NZ$850.00.
ĀPIRITANGA 2: TE WHAKATAUNGA ARB-MED
Mā te Whakaaetanga
| I tuhia tēnei rā | te rā o | (marama) | (tau) |
I WAENGANUI:
| Kaitono |
Ā,
| Kaiwhakautu |
Ngātahi, ngā Rōpū
Ko te Kaitono me te Kaiwhakautu he Rōpū ki ( te tautuhi i te whanaungatanga ture ) :
I whakaurua ki te ( whakaurua te rā ) i te, i te rānei tata ki :
Mō, mō rānei e pā ana ki ( whakaurua ngā taipitopito ) :
Kua whakaae te Kaitono me te Kaiwhakautu [ko ngā take katoa e tautohetia ana i waenganui i a rāua / ko ngā take e tautohetia ana i waenganui i a rāua kua whakatakotoria ki te Kupu Āpiti e tāpirihia ana ki konei ( mukua tētahi ) ] me tuku ki te Arbitration mō te whakataunga whakamutunga i runga anō i ngā Ture Arb-Med o te Whare Whakawa mō ngā Tautohenga Hanga Whare ( Ture BDT Arb-Med ).
Kotahi te tokomaha o ngā kaiwhakawa. [ ka taea rānei te whiriwhiri i te toru ]
Ko te reo hei whakamahi mā te tukanga Arb-Med ko te reo Pākehā. [ whiriwhiria rānei tētahi atu reo ]
Ko te ture whakahaere o te kirimana ko te ture matua o Aotearoa. [ whiriwhiria rānei tētahi atu whenua ]
I te whakatinanatanga o tēnei Whakaaetanga Arb-Med, ka taea e tētahi Rōpū te tīmata i te Arb-Med mā te whakaoti i tētahi Tono mō Arb-Med e ai ki te Ture 5.4.
Hei karo i te ruarua, i raro i tēnei Whakaaetanga Arb-Med, kāore te Kaitono e hiahiatia kia tuku Pānui Arb-Med i raro i te Ture 5.1 hei tīmata i a Arb-Med, hei tāpiri rānei i taua Pānui ki te Tono mō Arb-Med i raro i te Ture 5.4(b).
Ngā Pānui ki te Kaitono:
Me tuku ngā Pānui ki te Kaitono ki tētahi wāhitau hei tuku atu, arā:
| Waea: | |
| Waea Pūkoro: | |
| Īmēra: |
Ngā Pānui ki te Kaiwhakautu:
Me tuku ngā Pānui ki te Kaiwhakautu ki tētahi wāhitau hei tuku atu, arā, ki:
| Waea: | |
| Waea Pūkoro: | |
| Īmēra: |
E whakaatu ana ahau: Kua pānuihia e au, ā, kua mārama hoki ki tēnei Whakaaetanga Arb-Med me ngā Ture BDT Arb-Med; ā
E whakaae ana ahau kia herea ahau e ngā tikanga o tēnei Whakaaetanga Arb-Med me ngā Ture BDT Arb-Med.
| Kaitono | Kaiwhakautu | ||
| Waitohu: | Waitohu: | ||
| Ingoa: | Ingoa: | ||
| Tūranga: | Tūranga: | ||
| I te aroaro o: | |||
| Ingoa: | Ingoa: | ||
| Wāhitau: | Wāhitau: | ||
| Te mahi: | Te mahi: | ||
TE ARATOHU O NGĀ TAKE E WHAKATAUTANGIA ANA MŌ TE WHAKATAURANGA KI ARB-MED
Kua whakaae ngā Rōpū ko ngā take e tautohetia ana e whai ake nei hei tuku ki a Arb-Med:
(a) [ ]
(b) [ ]
ĀPIRITANGA 3: TE WHAKATAUNGA MŌ NGĀ TANGATA KĀORE E WHAKAPĀ MAI
Kua pānuitia e au, ā, kua mārama hoki ahau kei raro ahau i ngā Ture 30.2-30.7 o ngā Ture BDT Arb-Med. E mārama ana ahau mā te whai wāhi atu, te mōhio rānei ki a BDT Arb-Med, kei raro ahau i ēnei Ture.
E mārama ana ahau kāore au e whakaae kia whakaaturia ngā mōhiohio katoa i riro mai i te wā o te whakahaerenga Arb-Med, tae atu ki te meka e pā ana ki te Arb-Med tonu, engari i raro i ngā Ture 30.4-30.7.
E mārama ana ahau he kawenga huna tāku ki ngā Rōpū katoa, ki te BDT, ki te Taraipiunara Whakatau Take, me ētahi atu rōpū kāore i te whai wāhi ki te tukanga Arb-Med, ā, ki te kore ahau e tutuki i tēnei kawenga, ka pāngia pea ahau e ngā hua ture.
E mārama ana ahau mēnā kei te hiahia ahau ki te whakapuaki i tētahi Mōhiohio Matatapu, me whakamōhio atu ahau ki ngā tāngata katoa kua whakarārangihia i roto i te Ture 30.5.
| I tuhia tēnei rā | te rā o | (marama) | (tau) |
| Waitohu: | |
Ingoa: |
ĀPIRITANGA 4: NGĀ ARATOHU BDT MŌ NGĀ TAUNAKITANGA TOHUNGA
Ko te kaupapa o ēnei Aratohu he āwhina i ngā tohunga, i ngā Rōpū, me ō rātou Māngai, kia mārama ki ngā herenga a ngā tohunga me ngā whakaritenga a te BDT e pā ana ki te whakarite i ngā pūrongo, te Takawaenga, ngā huihuinga tahi a ngā tohunga, me te whakarongo ki ngā taunakitanga ōrite i roto i te Arb-Med i raro i ēnei Ture.
1.0 Te pūrongo a te tohunga
1.1 E hiahia ana a BDT kia mārama ngā tohunga ki ō rātou kawenga me ā rātou herenga, ā, kia whakamahia, kia whāia hoki tētahi huarahi whānui mō te whakarite pūrongo.
1.2 Me mārama te kī a te pūrongo a te tohunga:
(a) ngā tohu mātauranga o te tohunga me te tohungatanga me ngā wheako e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;
(b) ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te tohunga;
(c) kei roto ngā taunakitanga i te mara o te tohungatanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kei waho o te tohungatanga o te tohungatanga;
(d) ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te taketake me te tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;
(e) ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te tohunga; ā,
(f) te whakaaro o te tohunga mō ngā take i tukuna atu ki a ia, i runga i ngā pararāfu (a) ki te (e) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te tohunga.
1.3 Me whakamārama te pūrongo i ngā tuhinga, i ngā mātauranga pūtaiao whānui, i ētahi atu rauemi rānei i whakamahia, i whakawhirinakihia rānei hei tautoko i ngā whakaaro i whakapuakina e te tohunga.
1.4 Me whakaahua e te pūrongo ngā whakamātautau, ngā rangahau rānei i whakawhirinakihia e te tohunga, me te hoatu hoki i ngā taipitopito me ngā tohu o te tangata nāna i whakahaere.
1.5 Kaua ngā tohunga hangarau e tuku kōrero, e ripoata rānei mō ngā pātai ture mō te kawenga.
1.6 Me whakamōhio e te tohunga e whakarerekē ana i tana whakaaro mō tētahi take nui i runga i te pūrongo a tētahi atu tohunga, i tētahi atu take rānei, te panonitanga o te whakaaro ki te Rōpū e pupuri ana i te tohunga, ā, me tuku tonu e taua Rōpū ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu ki te whakahaerenga, he pānui mō taua panonitanga o te whakaaro, ā, me whakamārama i te pānui te take, ngā take rānei i panoni ai te whakaaro o te tohunga.
2.0 Huihuinga tahi a ngā tohunga
2.1 Hei whakaiti i te roa me te uaua o ngā whakawakanga, ka whakahaua ngā tohunga kia tūtaki me te kōrero tahi me ētahi atu tohunga kia whakaaetia ai ngā take e pā ana ki te tohungatanga o ngā tohunga, kia whakaritea ai hoki he tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā tohunga, ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē.
2.2 Ka taea te whakahaere i te hui tahi a ngā tohunga i tētahi wāhi e whakaaetia ana e ngā Rōpū, i tētahi wāhi rānei e whakahaua ana e te Taraipiunara Whakatau Take, mēnā kāore he whakaaetanga.
2.3 Me noho muna ngā take i kōrerohia i waenganui i ngā tohunga i te hui ki aua tohunga, ā, kaua e tukuna ki te whakawakanga mēnā kāore ngā Rōpū i whakauru atu ki ngā tohunga e whakaae katoa. Heoi anō, ka tuwhera te whakapuakitanga tahi.
2.4 Me hainatia te tauākī tahi e ngā tohunga i te mutunga o te hui.
2.5 Me tuku e te Kaitono te tauākī tahi ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā e rua o te hui.
2.6 Kāore e whakaaetia ngā Rōpū me/ranei ō rātou Māngai kia tae atu ki te huihuinga tahi a ngā tohunga, ā, kaua hoki rātou e arotake i tētahi kape o te tauākī tahi i mua i te whakaotinga me te hainatanga a ngā tohunga.
3.0 Te tauākī tahi
3.1 E tūmanakohia ana i roto i te whakarite i te tauākī tahi, ka kōrero tahi ngā tohunga, ā, ka whakapau kaha ki te whakaae ki ngā take katoa e pā ana ki roto i tā rātou mara mātauranga, ka whakawhāiti i ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, ā, ka tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana. Hei wāhanga o taua tukanga, ka whakaae pea ngā tohunga ki tētahi whānuitanga o ngā mahi hei whakamātautau me te aroturuki anō, me tētahi wātaka mō te whakahaere i aua whakamātautau me te aroturuki.
3.2 Ahakoa e wātea ana ngā tohunga ki te whakahē, me ahu mai taua whakahē i te whakamahi noa i ō rātou ake whakatau ngaio motuhake. Kaua ngā tohunga e awehia, e mahi rānei i runga i tētahi tohutohu, i tētahi tono rānei kia kaua e whakaaetia, kia karohia rānei.
3.3 I roto i te horopaki o tētahi huihuinga tahi a ngā tohunga, tera pea ka kitea whānuitia ngā meka e tika ana. Ko te whakaritenga o te tauākī tahi he mea hei āwhina i ngā tohunga ki te whakaaro anō me te whakahou i ō rātou whakaaro i ngā wā e tika ana i roto i tētahi taiao ngaio, kāore hoki e tautohetohe mēnā ka wātea mai he taunakitanga hou me ngā rauemi e tika ana.
3.4 Me whai i roto i tētahi tauākī tahi:
(a) tautuhia ngā wāhanga e whakaaetia ana, e whakahēngia ana hoki, me ngā take mō tētahi whakahē;
(b) tāpirihia ētahi atu taunakitanga; me
(c) me hainatia e ngā tohunga katoa i whai wāhi ki te hui tahi a ngā tohunga i mua i te tukunga ki te Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū.
4.0 Ngā taunakitanga tohunga e whai tahi ana
4.1 Me tumanako ka whakarongohia ngā taunakitanga tohunga katoa i te wā kotahi, ki te kore he tohunga kotahi e whakatūria, ki te kore rānei e whakahaua e te Taraipiunara Whakatau kia tukuna ngā taunakitanga tohunga i tētahi atu huarahi. Mā te tukanga ka taea e ngā tohunga te whakapuaki i ō rātou whakaaro mō tētahi kaupapa motuhake i roto i ā rātou ake kupu, me te whakautu i ngā pātai mai i te Taraipiunara Whakatau, ngā Māngai o ngā Rōpū, me ō rātou hoa mahi ngaio.
4.2 I raro i te whakatau a te Taraipiunara Whakatau Take, ko te whakarongo ki ngā taunakitanga ōrite ka whakahaerehia i runga i te kaupapa e whai ake nei:
(a) ka oatitia ngā tohunga i te wā kotahi;
(b) ko te tauākī tahi te pūtake o ngā taunakitanga e whai ake nei;
(c) mā te Taraipiunara Whakatau Take e tautuhi, mā te āwhina a ngā Māngai o ngā Rōpū, me te aroaro hoki o ngā tohunga, ngā kaupapa e tika ana kia matapakihia hei whakatau i ngā take kāore anō kia whakatauhia;
(d) ka tono te Taraipiunara Whakatau Take ki ia tohunga kia whakarāpopoto poto i te tūnga o te tohunga mō te take tuatahi;
(e) ka whai ake te kōrero whānui mō te take, ā, i taua wā ka taea e ngā tohunga te pātai tetahi ki tetahi, me te matapaki i ngā take;
(f) ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te pātai ki tētahi o ngā tohunga, ā, ka tonoa ngā Māngai o ngā Rōpū ki te pātai i ā rātou ake pātai, i tētahi atu kaiwhakaatu rānei; ā
(g) ka matapakihia ia kaupapa, ia take rānei i ia wā.
ĀPIRITANGA 5: TE TIKANGA WHAKAHAERE A TE BDT MŌ NGĀ KAIWHAKAATU TOHUNGA
1.0 Te Whakamahinga o te Ture
1.1 Ka pā tēnei Ture Whakahaere ki tētahi kaiwhakaatu tohunga kua tohua, kua whakatūria rānei hei tuku taunakitanga whakaaro, hei whakarato rānei i tētahi pūrongo tohunga hei whakamahi hei taunakitanga i roto i te Arb-Med i raro i ēnei Ture.
2.0 Te kawenga whānui ki te Taraipiunara Whakatau Take
2.1 He kawenga matua tā te kaiwhakaatu tohunga ki te āwhina i te Taraipiunara Whakatau Take me te kore whakaaro tika mō ngā take e pā ana ki te mara o te tohungatanga.
2.2 Ehara te kaiwhakaatu tohunga i te kaitautoko mō te pupuri a te Rōpū i te kaiwhakaatu.
2.3 Me mātua whakarongo te kaiwhakaatu tohunga ki ngā tohutohu, ki ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take.
3.0 Ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga
3.1 I roto i tētahi pūrongo, i tētahi kōrero taunakitanga rānei, me:
(a) whakaae kua pānuihia e te kaiwhakaatu tohunga tēnei Ture Whakahaere, ā, e whakaae ana kia herea ia e tēnei Ture Whakahaere;
(b) whakahuatia ngā tohu mātauranga o te kaiwhakaatu tohunga me te tohungatanga me ngā wheako o te kaiwhakaatu tohunga e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;
(c) te kī i ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga;
(d) kīia kei roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga ngā taunakitanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kāore i roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga;
(e) te whakahua i ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te mea taketake me te mea tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;
(f) te kī i ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga;
(g) whakahuatia te whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga mō ngā take i tukuna ki a ia i runga i ngā pararāfu (a) ki te (f) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te kaiwhakaatu tohunga;
(h) whakamārama i ngā tuhinga, i ētahi atu rauemi rānei i whakamahia, i whakawhirinakihia rānei hei tautoko i ngā whakaaro i whakapuakina e te kaiwhakaatu tohunga; ā,
(i) whakaahua i ngā whakamātautau, ngā tirotirohanga rānei i whakawhirinakihia e te kaiwhakaatu tohunga, me te homai i ngā taipitopito me ngā tohu o tētahi tangata nāna i whakahaere.
3.2 Mena ka whakapono te kaiwhakaatu tohunga kāore pea āna taunakitanga, tētahi wāhanga rānei o taua taunakitanga i oti, i hē rānei, me te kore he tohu, me kī taua tohu i roto i āna taunakitanga.
3.3 Mena ka whakaaro te kaiwhakaatu tohunga kāore tana whakaaro i te whakatau kua oti nā te mea kāore i te rawaka ngā rangahau, ngā raraunga rānei, me tētahi atu take rānei, me kī tēnei i roto i āna taunakitanga.
3.4 Mena ka huri te whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga mō tētahi take nui i muri i te tukunga o te pūrongo a te tohunga ki te Rōpū e whakauru ana i a ia (ki te Māngai rānei o taua Rōpū), me whakamōhio tonu te kaiwhakaatu tohunga i te huringa whakaaro ki te Rōpū e pupuri ana i te tohunga (ki te Māngai rānei o taua Rōpū) me te tuku pūrongo tāpiri. Me whakamārama te pūrongo i te take, ngā take rānei i huri ai te whakaaro o te tohunga, ā, me whakauru hoki ētahi o ngā mōhiohio i roto i te pararāfu 3.1 i runga ake nei e tika ana.
4.0 Te kawenga ki te haere ki ngā hui tahi a ngā tohunga, me te whakawhitiwhiti kōrero
4.1 Me whai te kaiwhakaatu tohunga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take kia:
(a) kōrero tahi me tētahi atu kaiwhakaatu tohunga mō ngā take e tohutohuhia ana e te Taraipiunara Whakatau Take kia kōrero ngā kaiwhakaatu tohunga i te ngaro atu o ngā Māngai o ngā Rōpū;
(b) kia whai whakaaro ki ngā take katoa e pā ana ki te tohungatanga o ngā kaiwhakaatu tohunga, kia whakawhāitihia ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, me te tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana; ā,
(c) te whakarite me te haina i tētahi tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā kaiwhakaatu tohunga me ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē.
4.2 Me whakamahi te kaiwhakaatu tohunga i tana whakatau motuhake, ngaio hoki e pā ana ki te kōrero tahi me tētahi atu kaiwhakaatu tohunga me te whakarite i tētahi tauākī tahi, ā, kaua e mahi i runga i ngā tohutohu, i ngā tohutohu rānei a tētahi atu tangata hei pupuri, hei karo rānei i tētahi whakaaetanga.
Mana pupuri
Ka taea te tārua me te whakamahi i ngā rauemi e tiakina ana e tēnei pānui mana pupuri e ngā rōpū, e ngā rōpū rānei e hiahia ana ki te Arb-Med e whakahaerehia ana e BDT, me te kore whakaaetanga whaimana, me te kore utu rānei, engari me tārua tika te rauemi mā te whakamahi i te putanga hou rawa atu, me te kore e whakamahia te rauemi i roto i te huarahi e tinihanga ana, e māmingatia ana hoki, ā, me te mōhio ki te pūtake me te mana pupuri o te rauemi. Ki te kore, kāore e taea te tārua, te tārua, te whakamahi, te urutau, te tohatoha, te whakaputa anō, te tango, te whakarerekē, te whakaatu, te tuku, te penapena ki roto i tētahi pūnaha whakahoki, te tā, te tuku rānei i roto i tētahi āhua, i tētahi huarahi rānei, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te hiko, te mīhini, te tārua whakaahua, te hoko rānei, te hokohoko, te whakamahi rānei hei hanga mahi whakaputa, me te kore whakaaetanga ā-tuhi a BDT.
© Te Taraipiunara Tautohe Hanga Whare 2018